قلم انسولین ؛ راهی آسان تر برای تزریق انسولین و کنترل دیابت
مقدمه
انسولین یکی از داروهای مهم و حیاتی برای کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت است. استفاده صحیح از انسولین نقش بسیار مهمی در حفظ قند خون در محدوده مناسب و پیشگیری
از عوارض دیابت دارد. یکی از روشهای رایج، دقیق و آسان برای تزریق انسولین، استفاده از قلم انسولین است. این روش برای بسیاری از بیماران سادهتر، کمدردتر و کاربردیتر از سرنگ
معمولی است. این آموزش با هدف افزایش آگاهی بیماران و کمک به انجام صحیح تزریق تهیه شده است.
قلم انسولین چیست؟
قلم انسولین وسیلهای شبیه به خودکار است که برای تزریق انسولین به زیر پوست استفاده میشود. این وسیله دارای مخزن انسولین، سوزن یکبار مصرف، دکمه تزریق و درجه تنظیم مقدار
انسولین است. قلمهای انسولین ممکن است یکبار مصرف یا قابل تعویض باشند. نحوه تزریق انسولین در بیماران مبتلا به دیابت، یکی از نکات مهم و کلیدی است که هم بیماران و هم نزدیکان بیماران باید با آن آشنا باشند. برای مثال آشنایی با نحوه صحیح تزریق انسولین، انتخاب محلهای مناسب تزریق، نکات مهم قبل و بعد از تزریق، مواردی هستند که هر شخصی که این دارو را تزریق میکند، باید از آن مطلع باشد. برای توضیح جامعتر، این مطلب با ما همراه باشید.
استفاده از قلم انسولین (Insulin Pen)
قلمهای تزریق انسولین، ابزارهایی هستند که دوز مشخصی از انسولین را در داخل خود دارند. استفاده از قلم تزریقی انسولین بسیار آسان است؛ ازاینرو بسیاری از بیماران این روش از تزریق دارو را ترجیح میدهند. در ادامه روش استفاده از قلم را بهطور کامل توضیح خواهیم داد.
بررسی کلی انسولین
پیش از تزریق، بررسی تاریخ انقضا انسولین ضروری است. همچنین بررسی حبابهای هوا در داخل سرنگ نیز بسیار مهم است.نکات مهم قبل از تزریق
نام انسولین را با نسخه یا دستور پزشک مطابقت دهید.
تاریخ انقضای انسولین را بررسی کنید.
از شفاف یا کدر بودن انسولین طبق نوع آن اطمینان حاصل کنید.
قلم را در دمای مناسب نگهداری کنید.
دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
از سوزن جدید و استریل استفاده کنید.
آمادهسازی قلم انسولین یا سرنگ
در صورت استفاده از سرنگ، بیمار باید مقدار دقیق انسولین را بر اساس درجهبندی سرنگ به داخل آن بکشد. برای تزریق انسولین قلمی، تنظیم دوز تجویزی پزشک ضرورت دارد.
نحوه صحیح تزریق انسولین
هنگام تزریق انسولین، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- سر سوزن را نصب کنید؛
- قلم یا سرنگ را با زدن چند ضربه به بدنه سرنگ هواگیری کنید؛
- بعد از هواگیری انسولین را به آٰرامی تزریق کنید.
توجه داشته باشید که درجهبندی سرنگ را مطابق با دوز تجویزی پزشک تنظیم کنید. توجه داشته باشید که روش تزریق انسولین به ابزار تزریقی (سرنگ یا قلم) نیز بستگی دارد.
نگهداری صحیح انسولین
انسولین باز نشده )استفاده نشده( را در یخچال )دمای تا ( نگهداری کنید.
انسولین را هرگز در فریزر قرار ندهید.
از قرار دادن انسولین در معرض گرمای زیاد یا نور مستقیم خورشید خودداری کنید.
پس از باز شدن، طبق دستور شرکت سازنده و پزشک، در دمای مناسب )معمولا دمای
اتاق تا ۳۰ درجه و به مدت حداکثر ۴ هفته( نگهداری شود.
هنگام سفر، انسولین را در کیف خنککننده مناسب حمل کنید.
در اکثر مواقع، زاویه مناسب تزریق ۹۰ درجه است؛ اما برای افراد لاغر زاویه ۴۵ درجه توصیه میشود.
تکنیک درست وارد کردن سوزن در مناطق مختلف
- بازو؛ تزریق صحیح انسولین در بازو، باید بالای آرنج باشد.
- شکم؛ برای تزریق انسولین از شکم، باید محل تزریق در فاصله ۴ انگشت از دو طرف ناف باشد. توجه داشته باشید که قسمت بالا و زیر ناف هرگز نباید تزریق انجام شود.
- ران؛ محل تزریق از این ناحیه باید حدود ۱۱ سانتیمتر بالاتر از زانو باشد.
در تمام نواحی فوق، تزریق انسولین بهصورت زیرجلدی یا زیرپوستی انجام میشود.
مدتزمان نگه داشتن سوزن در پوست برای جذب بهتر بعد از اتمام تزریق، سوزن را چند ثانیه داخل پوست نگه دارید تا انسولین نشت نکند. سپس به آرامی سرنگ را خارج کنید. بعد از خروج سرنگ به محل تزریق دست نزنید.
نحوه تزریق قلم انسولین چگونه است؟
انسولین قلمی حتماً باید در بافت چربی و زیر پوست تزریق شود. درنتیجه از تزریق آن به عضله خودداری کنید. بعد از شست دستها و اعمال نکات بهداشتی، باید محل تزریق قلم را انتخاب کنید. بهترین مناطق برای تزریق این نوع از دارو، شامل قسمت فوقانی و خارجی ران، ۵ سانتیمتر دور از اطراف ناف، قسمت پشتی بازوها، قسمت بیرونی و فوقانی باسن است. در ادامه مراحل و نحوه تزریق انسولین قلمی را بررسی میکنیم:
آمادهسازی قلم انسولین
برای آمادهسازی قلم مراحل زیر را دنبال کنید:
- برچسب روی قلم انسولین را برای اطمینان از تزریق صحیح آن بررسی کنید؛
- در پوش قلم را بردارید؛
- مایع انسولین باید یکنواخت و بدون توده باشد، بنابراین پیش از تزریق آن را ۱۰ بار به سمت بالا و پایین تکان دهید؛
- لاستیک انتهای قلم را با الکل تمیز کنید؛
- زبانه محاقظ را از روی سوزن قلم جدید جدا کنید؛
- سوزن قلم را به صورت عمودی به قسمت پلاستیکی انتهای قلم وارد کنید؛
- سوزن را تا زمانی که ثابت بماند بچرخانید؛
- هنگام چرخاندن سوزن قلم را صاف نگه دارید؛
- درپوش بیرونی سوزن را بردارید؛
- درپوش داخلی سوزن را بکشید.
بعد از اتمام این مرحله، نوبت به بررسی قلم میرسد.
بررسی و امتحان قلم انسولین
این مرحله بسیار مهم است و بیمار باید قبل از هر نوبت تزریق از آن اطمینان حاصل کند. انجام این مرحله موجب میشود که سورن کاملاً از انسولین پر شود و بیمار دوز کافی را دریافت کند. نکات مهم این مرحله را بررسی میکنیم:
- قلم انسولین را طوری بگیرید که بتوانید نام انسولین را بخوانید؛
- در حالی که به قسمت نمایش دوز نگاه میکنید، انتخابگر را بچرخانید و روی عدد ۲ قرار دهید؛
- در حالی که سورن رو به بالا است، دکمه تزریق را برای بررسی خروج انسولین فشار دهید؛
- اگر انسولین خارج نشد بازهم اینکار را تکرار کنید؛
- این مرحله را تا زمان خروج انسولین تکرار کنید؛
- در صورت خروج نشدن انسولین، سوزن را تعویض کنید.
این مراحل برای کسب اطمینان از خروج انسولین و تزریق آن به داخل بدن بیمار است.
تنظیم دوز انسولین و تزریق
مراحل این بخش را بررسی میکنیم:
- محل نمایش دوز باید روی عدد صفر باشد؛ اگر روی صفر نیست، انتخابگر دوز را روی صفر برگردانید؛
- فلش انتخابگر دوز را دقیقاً روی دوز تجویزی پزشک تنظیم کنید؛
- اگر نمیتوانید دوز مورد نظر خود را تنظیم کنید احتمالاً قلم انسولین خالی است. قلم دیگری تهیه کنید؛
- محل تزریق را با الکل ضدعفونی کنید؛
- قلم انسولین را در مشت خود نگه داشته و انگشت شست خود را روی دکمه تزریق قرار دهید؛
- پوست محل تزریق را با دو انگشت سبابه و شست جمع کنید؛
- کل سوزن را به صورت عمودی به پوست فرو کنید؛
- قلم را به آرامی روی پوست فشار دهید؛
- دکمه تزریق را محکم و تا انتها فشار داده و تا ۱۰ ثانیه نگه دارید؛
- در این مرحله، محل نمایش دوز باید به صفر برگردد (اطمینان از خروج کامل انسولین)
- سوزن را مستقیم از پوست بیرون بکشید.
نکته! هرگز محل تزریق را ماساژ ندهید. همچنین بعد از اتمام کار، سوزن را از قلم جدا کرده و دور بریزید. سپس درپوش خارجی قلم را دوباره روی محل سوزن قرار دهید.
محلهای مناسب برای تزریق انسولین
براساس مطالعات و تجربیات پزشکی، مناسبترین نقاط تنظیم انسولین عبارتند از:
هرکدام از این مناطق، مزایا و معایب خاص خود را دارند که بررسی میکنیم:
- شکم؛ جذب سریعتر، افزایش احتمال حساسیت
- بازو؛ جذب متوسط، دسترسی دشوار برای برخی از بیماران
- ران؛ جذب کند، مناسب برای انسولینهای بلنداثر
- باسن؛ جذب کند، دسترسی دشوار برای خود بیمار
برای کسب آگاهی در خصوص نکات تکمیلی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
چرا محل تزریق باید به صورت متناوب تغییر کند؟
تغییر محل تزریق برای جلوگیری از تجمع چربی در زیر پوست و افزایش میزان جذب انسولین بسیار مهم است.
نکات مهم در انتخاب محل تزریق
هنگام تزریق انسولین به نکات زیر دقت کنید:
- از تزریق سرنگ در نزدیکی زخمها، کبودیها و اسکارها خودداری کنید؛
- بعد از تزریق محل تزریق را ماساژ ندهید؛ (میزان جذب افزایش مییابد)
- از آمپول انسولین مناسب و استاندارد استفاده کنید.
در صورت بروز هرگونه مشکل هنگام تزریق به پزشک خود اطلاع دهید.
اشتباهات رایج در تزریق انسولین و راهکارهای اصلاح آن
برای جلوگیری از عوارض و کسب نتیجه بهتر، رعایت نکات زیر هنگام تزریق انسولین ضروری است.
تزریق در یک محل ثابت و خطر لیپوهیپرتروفی
در صورتی که بیمار یا نزدیکان وی، انسولین را بهصورت مکرر در یک ناحیه ثابت تزریق کنند، احتمال لیپوهیپرتروفی (تجمع بافت چربی در زیر پوست) وجود دارد. این اتفاق با گذشت زمان میزان جذب انسولین را کاهش داده و قند خون بیمار را دچار نوسان خواهد کرد. علایم بروز لیپوهیپرتروفی را بررسی میکنیم:
- سفت شدن یا برجستگی پوست محل تزریق
- نوسانهای غیرقابل پیشبینی در میزان قند خون
- جذب نشدن موثر انسولین
برای جلوگیری از موقعیتهای فوق، دقت به نکات زیر کارساز است:
- تغییر محل تزریق
- ایجاد فاصله چند سانتیمتری در ناحیه بعد از هر بار تزریق
- بررسی ناحیه تزریق از نظر وجود برجستگیهای غیرعادی
در صورت مشاهده علائم غیر عادی به پزشک مراجعه کنید.
استفاده از سوزن کند یا تاریخگذشته
برخی از افراد، متاسفانه یک سوزن را چندین بار استفاده میکنند. یا اینکه به تاریخ انقضای سرنگ و سر سوزنها دقت نمیکنند. این موضوع موجب ایجاد درد، کبودی و التهاب در محل تزریق میشود. بهاین منظور، توجه به نکات زیر مهم است:
- سوزنها را بعد از یکبار استفاده دور بیندازید؛
- از سوزنهای باکیفیت و تیز استفاده کنید؛
- به تاریخ انقضای سوزن و انسولین دقت کنید.
در صورت مواجهه با عوارض غیرطبیعی حتما به پزشک متخصص اطلاع دهید.
تزریق انسولین سرد و تأثیر آن بر بدن
نگهداری انسولین در دمای سرد و تزریق آن بلافاصله بعد از خروج از یخچال اقدامی اشتباه است. زیرا بعد از تزریق بیمار درد شدید را احساس میکند. همچنین میزان اثر گذاری دارو کاهش میباید. درنتیجه، قبل از تزریق انسولین باید حداقل تا نیم ساعت در دمای اتاق قرار بگیرد و سپس تزریق شود.
نکته! هرگز انسولین را در فریزر قرار ندهید؛ این هورمون اگر یخ بزند دیگر قابل استفاده نیست.
جمع بندی
تزریق انسولین با قلم، اگر بهدرستی و با رعایت اصول آموزش داده شده انجام شود، روشی ساده، دقیق، کمدرد و مؤثر برای کنترل دیابت است. آموزش صحیح بیمار نقش مهمی در
افزایش ایمنی، کاهش خطا و بهبود کنترل قند خون دارد.
تهیه کننده: علی اکبر اکبرپور
کارشناس ارشد پرستاری، سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
