قرص متفورمین چیست و چه عوارضی دارد؟
متفورمین یکی از پرمصرفترین داروهایی است که برای درمان دیابت نوع ۲ تجویز میشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که بدن نمیتواند از هورمون انسولین برای کنترل قند خون استفاده کند. در نتیجه، قند خون به طور غیر طبیعی بالا میرود و در صورت درمان نشدن، به اندامهای حیاتی بدن از جمله قلب، کلیهها و چشمها آسیب میرساند.
متفورمین بسته به تشخیص پزشک ممکن است در بعضی موارد برای درمان مشکلات دیگری مانند چاقی و تنبلی تخمدان نیز تجویز شود. اگر میخواهید با مزایا و عوارض مصرف این دارو آشنا شوید و بدانید چگونه باید از آن استفاده کنید، تا انتهای این مقاله ازسایت آموزش به بیمار ، بیمارستان امام خمینی (ره) دهدشت با ما همراه باشید.
داروی متفورمین چیست و چه کاربردی دارد؟
متفورمین با نام تجاری داروی گلیکوفاژ یک داروی ضد هیپرگلیسمی بیگوانید (کنترل علائم دیابت خون) است که همراه با رژیم غذایی و ورزش در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز میشود. همچنین برای بهبود علائم مقاومت به انسولین در سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) نیز کاربرد دارد.
مصرف متفورمین همراه با رژیم غذایی و برنامههای تمرینی و احتمالاً داروهای دیگر برای کنترل قند خون بالا تجویز میشود و از مشکلات کلیوی، نابینایی، مشکلات عصبی، از دست دادن اندام و مشکلات عملکرد جنسی جلوگیری میکند. این دارو میتواند به کاهش خطر حمله قلبی و سکته نیز کمک کند.
متفورمین چگونه کار میکند؟
این دارو سطح انسولین را در بدن افزایش نمیدهد، اما در عوض میزان قند تولید شده و بدن را کاهش میدهد. از آنجا که تولید گلوکز در کبد را کاهش میدهد، متفورمین با افزایش حساسیت بدن به انسولین، قند خون را نیز کاهش میدهد. همچنین میزان گلوکز را که بدن ما از غذاهایی که میخوریم جذب میکند، کاهش میدهد.
عوارض جانبی شایع متفورمین
متفورمین برخی از عوارض جانبی شایع را ایجاد میکند. این موارد میتوانند هنگام شروع مصرف متفورمین رخ دهند، اما معمولاً با گذشت زمان از بین میروند. اگر هر یک از این علائم شدید است یا مشکلی برای شما ایجاد می کند، با پزشک خود در تماس باشید.
عوارض شایع متفورمین شامل موارد زیر است:
- سوزش سردل
- دل درد
- حالت تهوع یا استفراغ
- نفخ شکم
- گاز
- اسهال
- یبوست
- کاهش وزن
- سردرد
- طعم ناخوشایند فلزی در دهان
حالت تهوع، استفراغ و اسهال از مهمترین عوارض جانبی افراد در هنگام شروع مصرف متفورمین است. این مشکلات معمولاً با گذشت زمان برطرف میشوند. با مصرف متفورمین به همراه یک وعده غذایی میتوانید این اثرات را کاهش دهید. همچنین، برای کاهش خطر اسهال شدید، احتمالاً با دوز کم متفورمین شروع خواهید کرده و سپس آن را به آرامی افزایش میدهید.
متفورمین گاهی اوقات برای جلوگیری از دیابت در زنان مبتلا به بیماری تخمدان پلی کیستیک (PCOS) استفاده میشود. برای این منظور از برچسب خارج استفاده شده ا
نحوه عملکرد و مکانیسم اثر متفورمین چگونه است؟
عملکرد داروی متفورمین به این صورت است که به پاسخ مناسب بدن در برابر انسولین ترشح شده کمک میکند. این دارو همچنین میزان قند تولیدی کبد را کم کرده و میزان جذب قند توسط معده و روده را نیز کاهش میدهد.
نحوه مصرف متفورمین و دوز مصرفی آن
قبل از شروع به مصرف متفورمین راهنمای دارویی داخل جعبه را با دقت بخوانید و از پزشک یا دکتر داروساز راهنمایی بگیرید. این دارو را به صورت خوراکی معمولا روزی ۱ الی ۳ بار همراه با غذا مصرف کنید. جز در مواردی که پزشک دستورالعمل خاصی تجویز کرده باشد (مانند نحوه مصرف قرص متفورمین برای بارداری)، موقع مصرف این دارو مایعات زیادی بنوشید.
دوز مصرف داروی متفورمین پاسخگویی بدن شما به درمان و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد. مطمئن شوید پزشک و دکتر داروساز از تمامی داروهایی که استفاده میکنید (از جمله داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه و داروهای گیاهی) اطلاع دارند.
برای کاهش خطر عوارض جانبی مانند درد معده ممکن است پزشک مصرف این دارو را از دوز پایین تجویز کند و در طول درمان و به آرامی دوز آن را افزایش دهد. از دستورات پزشک پیروی نمایید. برای عملکرد بهتر این دارو را به صورت منظم مصرف کنید و به خاطر داشته باشید هر روز در ساعت مشخصی آن را استفاده کنید.
اگر دوز مصرفی داروی متفورمین را فراموش کردید، در اولین زمان ممکن آن را مصرف کنید. اما اگر نزدیک به مصرف دوز بعدی، به یاد آوردید که دارو را مصرف نکردهاید ،نیازی به مصرف دو برابر دارو نیست و فقط دوز مقرر را مصرف کنید.
برای نگهداری صحیح داروی متفورمین، آن را در دمای اتاق، دور از حرارت و رطوبت و خارج از دسترس کودکان قرار دهید و در حمام نگهداری نفرمایید و از یخ زدن دارو جلوگیری کنید. توجه داشته باشید که داروی منقضی شده را مصرف نکنید.
۱. بهترین زمان مصرف متفورمین کی است؟
برای اطلاع از بهترین موقع خوردن قرص متفورمین برای لاغری شکم یا بهره بردن از خواص درمانی آن، بهتر است قرصهای متفورمین را همراه یا بلافاصله بعد از وعدهی غذایی خود مصرف کنید تا احتمال بروز عوارض جانبی کاهش یابد.
دستور یا طریقه مصرف متفورمین به این صورت است که با آب کافی آن را ببلعید و نجوید. اگر پودر متفورمین مصرف میکنید، پودر را در یک لیوان بریزید و آب اضافه کنید (حدود ۱۵۰ میلی لیتر).
موارد احتیاط و نکات مهم
توجه به نکات زیر میتواند تا حد زیادی از شما در برابر عوارض داروی متفورمین محافظت کند:
- اگر به داروی خاصی حساسیت دارید، قبل از تجویز Metformin حتما پزشک را از این موضوع مطلع کنید.
- قبل از مصرف این دارو برای درمان علائم دیابت خاموش، تنبلی تخمدان یا چاقی با پزشک در مورد وضعیت سلامتی خود صحبت کنید. بهخصوص سابقه ابتلا به مشکلات تنفسی شدید (مانند آسم شدید یا بیماری انسدادی ریه)، مشکلات خونی (مانند کمخونی)، بیماری کلیوی یا بیماری کبدی را باید به پزشک اطلاع دهید.
- قبل از جراحی یا انجام تستهای تصویربرداری حتما به پزشک یا دندانپزشک خود بگویید که از این دارو استفاده میکنید.
- هنگام استفاده از این دارو از مصرف نوشیدنیهای الکلی خودداری کنید. چون این کار میتواند خطر اسیدوز لاکتیک و افت قند خون را افزایش دهد.
- زمانی که بدنتان تحت استرس است (مانند تب، عفونت، جراحت یا جراحی) کنترل قند خون دشوارتر میشود. در این شرایط با پزشک در مورد ضرورت تغییر دوز دارو مشورت کنید.
- تحقیقات نشان میدهد که این دارو میتواند باعث تغییر چرخه قاعدگی شود و احتمال باردار شدن را افزایش دهد. اگر نمیخواهید باردار شوید، با پزشک در مورد بهترین روش پیشگیری از بارداری صحبت کنید.
تداخلات دارویی متفورمین ۱۰۰۰ و ۵۰۰ میلی گرم
متفورمین ممکن است با سایر داروها تداخل داشته باشد. قبل از مصرف آن مطمئن شوید که پزشک از تمام داروها و مکملهایی که مصرف میکنید آگاه است. از رایجترین داروهایی که با Metformin تداخل دارند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سایر داروهای دیابت مانند انسولین و گلیبنکلامید
- داروهای کاهنده فشار خون از جمله فوروزماید، هیدروکلروتیازید و نیفدیپین و آتنولول
- داروهای ضد کلسترول مثل اسید نیکوتینیک
- داروهای گلوکوم (آب سیاه) از جمله استازولامید، برینزولامید، دورزولامید، متازولامید و توپیرامات
- فنیتوئین (داروی ضد تشنج)
- داروهای گوارشی مانند سایمتیدین
- داروهای ضد روانپریشی از جمله کلرپرومازین، فلوفنازین، پروکلرپرازین
- داروهای هورمونی مانند کورتیکواستروئیدها (استنشاقی و خوراکی) و قرصها یا چسبهای ضد بارداری
- ایزونیازید (داروی سل)
- داروی اختلالات تیروئید مثل لووتیروکسین
اگر مصرف متفورمین را فراموش کردم، چه کنم؟
به محض به خاطر آوردن، آن را مصرف کنید. اما اگر فقط چند ساعت تا مصرف دوز بعدی باقی مانده است، از انجام این کار بپرهیزید و هرگز دوز دارو را ۲ برابر نکنید.
آیا قرص متفورمین باعث ریزش مو میشود؟
چند گزارش در مورد ریزش مو بعد از مصرف این دارو وجود دارد. به گفته محققان، خوردن این دارو برای مدت زمان طولانی باعث کمبود ویتامین B12 میشود که این امر ممکن است در ریزش مو نقش داشته باشد.
چند کیلو لاغری با متفورمین امکانپذیر است؟
پاسخ این سوال به عوامل مختلفی مثل سن، جنسیت، سطح فعالیت بدنی و نوع رژیم غذایی شما بستگی دارد. اما بسیاری از افراد طی یک سال تقریبا ۵ درصد وزن اولیه خود را از دست میدهند.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر
داروی متفورمین که به ۲ شکل قرص و محلول خوراکی تولید میشود، در درمان دیابت نوع ۲، تنبلی تخمدان و چاقی کاربرد دارد. اگر در مورد نحوه مصرف این دارو یا عوارض احتمالی آن به راهنمایی نیاز دارید، با فوق تخصص غدد مشورت کنید.
متفورمین رایجترین دارو برای درمان دیابت نوع ۲ است که در صورت ابتلا به دیابت بارداری نیز ممکن است آن را مصرف کنید. متفوربت یک داروی تجویزی است که به صورت قرص (رهش فوری و طولانی رهش) و محلول خوراکی عرضه میشود. اگر به تازگی مصرف دارو برای دیابت را آغاز کردید، از همین ابدا بدانید که شروع مصرف دارو نشانه شکست در مدیریت دیابت شما نیست. بلکه هدف نهایی، کنترل بهتر علائم قند خون بالا است.
گردآوری کننده : علی اکبر اکبرپور
کارشناس ارشد پرستاری ، سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
