چنانچه بنا بر هرکدام از دلایلی که ذکر شد، قند خون نتواند وارد سلولها شود و برای تولید انرژی به مصرف برسد، قند در خون انباشتهشده و درنتیجه قند خون بالاتر از اندازه طبیعی میرود.
در صورت عدم مدیریت دیابت و افزایش سطح قند خون، ترشح انسولین از لوزالمعده نیز افزایش مییابد و این تجمع انسولین در سیستم گردش خون سبب عارضهای تحت عنوان “هایپر انسولینمی” شده و این امر در طولانیمدت میتواند سبب بروز بیماریهای عروقی گردد.
از طرف دیگر، بالا بودن قند خون در طولانیمدت میتواند تأثیرات جبرانناپذیری را بر روی اعضای مختلف بدن داشته باشد. گاهی تأثیرات منفی بالا بودن قند خون مستقیماً متوجه سلولهای بتا (انسولین ساز) در لوزالمعده گشته و باعث میشود ترشح انسولین کاهش بیشتری پیدا کند.
تشخیص دیابت نوع دو
بروز دیابت نوع دو میتواند همراه با علائم شایع دیابت مانند تشنگی مکرر و نوشیدین مکرر (پرنوشی)، تکرر ادرار (پرادراری) و … باشد و یا میتواند کاملاً بدون علامت باشد. به همین منظور لازم است افرادی که بدون علامت هستند اما ریسک فاکتور ابتلا به دیابت دارند، ازنظر ابتلا به دیابت بررسی و غربالگری شوند.
انجام تستهای غربالگری بهمنظور تشخیص پیش دیابت و دیابت نوع دو در این افراد توصیه میشود:
- همه بزرگسالانی که مبتلا بهاضافه وزن و یا چاقی (BMI≥۲۵ kg/m2) هستند بدون توجه به سن
- تمامی بزرگسالان در ابتدای ۳۰ سالگی
- زنانی که قصد بارداری دارند و مبتلا بهاضافه وزن یا چاقی هستند و یا یک یا چند ریسک فاکتور ابتلا به دیابت را دارند.
- کودکان مبتلا بهاضافه وزن (BMI ≥۸۵th percentile) و یا چاقی (BMI ≥۹۵th percentile) که یک یا چند ریسک فاکتور ابتلا به دیابت را دارند لازم است در زمان بلوغ و یا بعد از ۱۰ سالگی ازنظر ابتلا به دیابت نوع دو غربالگری شوند.
- بعد از انجام آزمایشات و غربالگری، در صورتیکه فرد مبتلابه دیابت نباشد اما ریسک فاکتور ابتلا را داشته باشد لازم هست هر سه سال یکبار آزمایشات تکرار شود.
- افرادی که یک یا چند ریسک فاکتور ابتلا به دیابت را دارند.
دیابت نوع دو چه علائمی دارد؟
بیشتر مبتلایان به دیابت از نوع دوم ممکن است تا سالها هیچ علائمی ندارند و نشانه های دیابت نوع ۲ به آهستگی در یک بازه طولانی کمکم بیشتر میشوند. برخی افراد هم تا زمان بروز عوارض بیماری اصلا هیچ علائمی ندارند. از نشانهها و علائم دیابت نوع ۲ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تکرر ادرار
- تحریک پذیری
- کرختی و بیحسی نوک انگشتان دست و پا
- احساس تشنگی شدید و نوشیدن زیاد
- احساس گرسنگی شدید
- احساس ضعف و خستگی شدید
- تاری دید
- ایجاد بریدگی یا زخمهایی که دیر التیام پیدا میکنند
- خشک شدن پوست
- کاهش وزن ناخواسته
- ابتلا به عفونت زیاد
عواملی که ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ را بالا میبرد
- اضافهوزن یا چاقی (BMI>25 kg/m2) بهخصوص چاقی شکمی
- بستگان درجهیک مبتلابه دیابت نوع ۲
- سابقه بیماری قلبی عروقی
- فشارخون بالا
- چربی خون بالا: سطح کلسترول HDL کمتر از ۳۵ mg/dL و یا سطح تری گلیسیرید بیشتر از ۲۵۰ mg/dL
- زنان مبتلابه سندرم تخمدان پلیکیستیک
- عدم تحرک بدنی
راه درمان دیابت نوع دو چیست؟
درمان دیابت تیپ ۲ باعث میشود که بتوان میزان قند خون را کنترل نمود و ریسک عوارض دیابت را به حداقل رساند. در واقع در مواجهه با دیابت نوع دو بیشتر باید به فکر روشهای کنترل بیماری باشیم تا درمان، چراکه این بیماری درمان قطعی ندارد و صرفا با انتخاب سبک زندگی سالم و مصرف داروها میتوان بیماری را کنترل نمود.
بیشتر مبتلایان روشهای درمانی مختلف را کنار هم به کار میگیرند. برخی روشهای درمانی برای کنترل دیابت نوع ۲ شامل این موارد میشوند:
- رژیم غذایی سالمخواری
- انجام فعالیتهای ورزشی به صورت منظم جهت حفظ تناسب اندام و وزن مناسب
- مصرف دارو
- جراحی لاغری در افرادی که چاقی مفرط دارند
- کنترل فشار خون با حذف دخانیات، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم، و مصرف داروهای فشار خون
- کنترل کلسترول خون با مصرف غذاهایی که چربی اشباعشده، روغن ترانس، نمک و شکر کمتری دارند
خوشبختانه دیابت نوع دو قابل پیشگیری است و حتی در صورت داشتن ریسک فاکتورها با اصلاح سبک زندگی میتوان از بروز و پیشرفت آن جلوگیری کرد. در صورت ابتلا به دیابت نوع دو نیز داشتن یک سبک زندگی سالم (رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم و غیره)، همراه با مصرف داروهای خوراکی و در برخی موارد تزریق انسولین میتواند به کنترل صحیح قند خون کمک کند. که در صورت مدیریت مناسب دیابت، فرد میتواند از عوارض دیابت پیشگیری کند و زندگی سالمی را پشت سر گذارد.
راهی برای پیشگیری از دیابت نوع دو وجود دارد؟
پیشگیری از دیابت نوع ۲ تا حد زیادی به اصلاح سبک زندگی وابسته است. کاهش وزن در صورت اضافه وزن، تغذیه سالم با مصرف کمتر غذاهای پرکالری و افزایش فعالیت بدنی منظم از اقدامات اصلی هستند. بر اساس توصیههای علمی، کنترل فشار خون و چربی خون نیز اهمیت زیادی دارد زیرا این عوامل میتوانند در ایجاد مقاومت به انسولین نقش داشتهباشند.
نتیجه گیری
دیابت نوع دو بیماریای مزمن است که با اختلال در حساسیت به انسولین و مقاومت سلولی ایجاد میشود. کنترل آن با شناخت عوامل خطر، تغییر سبک زندگی و درمان مناسب ممکن است. اگر عوامل خطر را دارید، مانند چاقی، سابقه خانوادگی یا فشار خون بالا، حتما سطح قند خونتان را چک کنید. در صورت نگرانی یا مشاهده علائم، برای ارزیابی و تشخیص به پزشک مراجعه کنید.
گردآوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری
سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
