خونریزی دستگاه گوارش؛ هر آنچه باید درباره این عارضه مهم و خطرناک بدانید
خونریزی دستگاه گوارش به معنی خونریزی در بخشهای مختلف سیستم گوارشی است و میتوان آن را نشانهای از اختلال در دستگاه گوارش در نظر گرفت. در بیشتر مواقع این عارضه با مشاهده خون در مدفوع یا استفراغ مشخص میشود، اما همیشه این خون قابل تشخیص نیست. شدت خونریزی متفاوت است و میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. در این مقاله از سایت آموزش به بیمار ، بیمارستان امام خمینی (ره) دهدشت با ما همراه باشید تا به صورت کامل با تمامی نشانههای خونریزی دستگاه گوارش و علل شایع آن آشنا شویم.
انواع خونریزی گوارشی بر اساس محل آن
خونریزی دستگاه گوارش یکی از بیماریهای دستگاه گوارش است و ممکن است در بخشهای مختلف سیستم گوارشی رخ دهد. به این ترتیب آن را بر اساس محل خونریزی، دستهبندی میکنند. خونریزی در سیستم گوارشی معمولا به دو دسته تقسیم میشود: خونریزی دستگاه گوارش فوقانی و تحتانی.
دستگاه گوارش فوقانی شامل مری، معده و بخشی از روده کوچک است؛ دستگاه گوارش تحتانی هم شامل بقیه روده کوچک، روده بزرگ، رکتوم و مقعد میشود. علائم و تظاهرات بیماری بر اساس محل خونریزی و میزان آن متفاوت است. بهعنوانمثال، مدفوع سیاه و قیری (ملنا) معمولاً نشاندهنده خونریزی دستگاه گوارش فوقانی است، در حالی که خون قرمز روشن بیشتر به خونریزی دستگاه گوارش تحتانی اشاره دارد.
علائم خونریزی دستگاه گوارش چیست؟
خونریزی گوارشی علائم مختلفی ایجاد میکند. این نشانهها به دو دسته علائم آشکار و علائم مخفی خونریزی سیستم گوارشی تقسیمبندی میشوند. علائم آشکار خونریزی دستگاه گوارش عبارت است از:
- استفراغ خونی که ممکن است قرمز یا قهوهای تیره باشد
- استفراغی که شبیه دانههای قهوه است
- مدفوع سیاه و قیری
- خونریزی مقعد؛ خونریزی همراه با مدفوع
- خون روی دستمال توالت
- مدفوع قرمز و خونی
نشانههای خونریزی مخفی دستگاه گوارش هم شامل موارد زیر میشود:
- سرگیجه
- مشکل در تنفس
- غش
- درد قفسه سینه
- درد شکم
- علائم شوک
- کاهش وزن
- گرفتگی عضلات شکم
- تب
- کمآبی بدن
- فشار خون پایین
علت خونریزی دستگاه گوارش چیست؟
خونریزی دستگاه گوارش میتواند در قسمت فوقانی یا تحتانی دستگاه گوارش رخ دهد.همچنین میتواند دلایل مختلفی داشته باشد:
خونریزی دستگاه گوارش فوقانی که می تواند شامل موارد زیر باشد:
- زخم معده: شایعترین علت خونریزی دستگاه گوارش فوقانی است. زخمهای گوارشی زخمهایی هستند که در پوشش معده و قسمت بالایی روده کوچک ایجاد میشوند. اسید معده، باکتریها یا استفاده از داروهای ضد التهابی، به پوشش داخلی آسیب میرساند و منجر به ایجاد زخم میشود.
- اشک مالوری-وایس: میتواند باعث خونریزی زیادی شود. اینها در افرادی که بیش از حد الکل مصرف می کنند رایج است.
- وریدهای غیر طبیعی و بزرگ شده در مری (واریس مری): این وضعیت اغلب در افراد مبتلا به بیماری شدید کبدی رخ میدهد.
- ازوفاژیت: که التهاب مری است و بیشتر در اثر بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) ایجاد میشود.
روش ﻫﺎی درﻣﺎﻥ:
- درﻣﻮارد ﺧﻮﻧﺮﻳﺰى از ﻣﺮى، ﻣﻌﺪه، روده ﺑﺎرﻳﻚ و روده ﺑﺰرگ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم آﻧﺪوﺳﻜﻮپی و ﻛﻮﻟﻮﻧﻮﺳﻜﻮپی ﺑﺘﻮان ﺧـﻮﻧـﺮﻳـﺰى را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺳﺎﺧﺖ، ﺑﺪﻳﻨﻮﺳﻴﻠﻪ ﻛﻪ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آﻧـﺪوﺳـﻜـﻮپ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰى ﮔﻮارشی را ﻛﻨﺘﺮل می ﻧﻤﺎﻳﺪ.
- اﻟﺘﻬﺎب و ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻣﻌﺪه ﺑﺎ دارو درﻣﺎنی ﻗﺎﺑﻞ درﻣﺎن اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ آنتی ﺑﻴﻮﺗﻴﻜﻬﺎ و داروﻫﺎى ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﻴﺪ ﻣﻌﺪه ﻣﺜﻞ ﭘﻨﺘﻮﭘﺮازول و ﺿﺪ اﺳﻴﺪﻫﺎ داروﻫﺎى ﻛﺎﻫﻨﺪه اﺳﻴﺪ ﻣﻌﺪه ﻣﺜﻞ ﻓﺎﻣـﻮﺗـﻴـﺪﻳـﻦ و داروﻫﺎى ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻛﻨﻨﺪه از ﻣﺨﺎط ﻣﻌﺪه و روده ﻣﺜﻞ ﺳﻮﻛﺮال ﻓﻴﺖ
- ﻣﺸﻜﻼت ﺧﻮش ﺧﻴﻢ ﻣﻘﻌﺪ و راﺳﺖ روده ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﺮم ﻫﺎ و ﺷﻴـﺎف و ﺣﻤﺎم ﮔﺮم ﻗﺎﺑﻞ درﻣﺎن اﺳﺖ.
- درﻣﺎن ﺟﺮاحی در ﺑﺮخی ﻣﻮارد ﻛﻪ ﺑﺎ دارو درﻣﺎنی و ﺳﺎﻳـﺮ روش ﻫـﺎ ﺑﻬﺒﻮدى ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺸﻮد، ﻣﻮرد ﻧﻴﺎزاﺳﺖ.
- در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﺧﻮن زﻳﺎدى از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ ﮔﺎهی ﺗﺰرﻳﻖ ﺧﻮن ﻣـﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ.
- درﺻﻮرتی ﻛﻪ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰى زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺎیستی ﺟﻬﺖ ﻣـﺮاﻗـﺒـﺖ در ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺴﺘﺮى ﺷﻮد.
ﻣﺮاﻗﺒﺖ در ﻣﻨﺰل:
- درﻣﺼﺮف ﺑﺮخی داروﻫﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ داروﻫﺎى ﺿﺪاﻟﺘﻬﺎب ﻏﻴﺮ اﺳﺘﺮوﻳـﻴـﺪى (ﻣﺜﻞ آﺳﭙﻴﺮﻳﻦ) و ﻛﻮرﺗﻮن ﺑﺎیستی اﺣﺘﻴﺎط ﻛﺮد. ازﻣﺼﺮف ﺧﻮدﺳﺮاﻧـﻪ آنتی ﺑﻴﻮﺗﻴﻚ ﻫﺎ اﺟﺘﻨﺎب ﺷﻮد.
- داروﻫﺎى آنتی اﺳﻴﺪ را ﺑﺎیستی ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ از ﻫﺮ وﻋﺪه ﻏﺬا و ﻫﻨﮕـﺎم ﺧﻮاب ﺑﺮاى ٤ ﺗﺎ ٦ ﻫﻔﺘﻪ ﻣﺼﺮف ﻛﺮد. ﻗﺒﻞ از ﻣﺼﺮف ﺳﻮﺳﭙﺎﻧﺴﻴﻮن ﻫﺎى ﺿﺪاﺳﻴﺪ ﺧﻮب ﺗﻜﺎن داده ﺷﻮﻧﺪ.
- ﺑﻴﻤﺎر ﺧﻮاب و اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻛﺎفی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ
- ﺟﻬﺖ ﻛﺎرﻛﺮد ﺑﻬﺘﺮ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺎﻳﻌﺎت ﻓﺮاوان اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد.
- ﻣﺼﺮف ﺳﻴﮕﺎر و اﻟﻜﻞ ﻗﻄﻊ ﺷﻮد.
- ﺗﺤﺮک و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺪنی ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎفی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ.
- ﺷﻴﻮه زﻧﺪگی ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺎیستی ﺑﻪ دور از اﺳﺘﺮس ﺑﺎﺷﺪ.
- ازﻣﺼﺮف ادوﻳﻪ ﻫﺎیی ﻣﺜﻞ ﻓﻠﻔﻞ و ﻏﺬاﻫﺎى ﺣﺎوى ﺷﻜﻼت، ﺗـﻨـﺪ ﻳـﺎ ﺳﺮﺷﺎراز ﭼﺮبی و ﻛﺎﻓﺌﻴﻦ ﺧﻮددارى ﺷﻮد.
- ﻧﻮﺷﺎﺑﻪ ﻫﺎى ﮔﺎزدار، آب ﭘﺮﺗﻘﺎل و ﻳﺎ ﮔﺮﻳﭗ ﻓﺮوت ﺗﺮش، ﻣﺤﺪود و ﻳـﺎ ﺧﺬف ﺷﻮد.
- ﻓﺮاورده ﻫﺎى لبنی ﭘﺮﭼﺮب، ﭘﻨﻴﺮﻫﺎى ﺗﻨﺪ و ﻃﻌﻢ دار، ﮔـﻮﺷـﺖ ﭘﺮﭼﺮب و ﭘﺮادوﻳﻪ، ﺳﻮﺳﻴﺲ و ﻛﺎﻟﺒﺎس و ﻫﻤﺒﺮﮔﺮ، ﺳﻴﺮو ﭘـﻴـﺎز، ﺳﺲ و رب ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮنگی ﺣﺬف ﺷﻮﻧﺪ.
- ﻣﺼﺮف ﻏﺬاﻫﺎى ﺳﺎﻟﻢ و ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻴﻮه، ﺳﺒﺰى، ﻏـﻼت مانند: ﻧﺎن ﺳﺒﻮس دار، ﺑﺮﺷﺘﻮک، ﭘﺎﺳﺘﺎ، و ﺑﺮﻧﺞ ﻗﻬﻮه اﻳﻲ وﻓﺮاورده ﻫﺎى لبنیﻛﻢ ﭼﺮب، ﮔﻮﺷﺖ ﺑﺪون ﭼﺮبی، ﺣﺒﻮﺑﺎت و ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ، روﻏـﻦ زﻳﺘﻮن و روﻏﻦ ﻛﺎﻧﻮﻻ ﻣﻔﻴﺪ می ﺑﺎﺷﻨﺪ.
- درﺻﻮرت ﻣﺼﺮف ﺳﺎﻳﻤﺘﺪﻳﻦ اﻳﻦ دارو ﺑﺎیستی ﺑﺎ ﻏﺬا و ﻗـﺒـﻞ از ﺧﻮاب ﻣﺼﺮف ﺷﻮد. از ﻣﺼﺮف آنتی اﺳﻴﺪ ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ ﺑـﻌـﺪاز ﻣﺼﺮف ﻓﺎﻣﻮﺗﻴﺪﻳﻦ اﺟﺘﻨﺎب ﺷﻮد.
- درﺻﻮرت ﻣﺼﺮف ﻓﺎﻣﻮﺗﻴﺪﻳﻦ اﻳﻦ دارو ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻏﺬا ﻳﺎ ﺑﺪون ﻏﺬا و ﻗﺒﻞ از ﺧﻮاب ﻣﺼﺮف ﺷﻮد.
- درﺻﻮرت ﺗﺠﻮﻳﺰ اﻣﭙﺮازول دارو ﭘﻴﺶ از ﻏﺬا (١٥ ﺗﺎ ٣٠ دﻗﻴﻘﻪ ﻗﺒـﻞ از ﻏﺬا )ﻣﻴﻞ ﺷﻮد.
- از ﻋﻮارض ﻣﺼﺮف ﺳﺎﻧﺪوﺳﺘﺎﺗﻴﻦ اﺳﻬﺎل آبکی اﺳﺖ ﺑـﻨـﺎﺑـﺮاﻳـﻦ ﻣﺼﺮف ﻣﺎﻳﻌﺎت ﻓﺮاوان ﺗﻮﺻﻴﻪ می ﺷﻮد.
- ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎى ﭘﺰﺷﻚ ﻣﻌﺎﻟﺞ ﺧﻮد ﭼﻪ در زﻣـﻴـﻨـﻪ دارو درﻣﺎنی و رژﻳﻢ ﻏﺬاﻳﻲ ﻳﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻬﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ.
درمان خونریزی دستگاه گوارش
برای خونریزیهای شدید گوارشی هیچ مراقبت خانگی وجود ندارد.
روش درمان خونریزی دستگاه گوارش
- هموروئید یا شقاق مقعدی: ممکن است با رژیم غذایی پرفیبر درمان شوند، مایعات برای نرم نگه داشتن مدفوع ممکن است مفید باشند و در صورت لزوم نرمکنندههای مدفوع. اگر با انجام این کارها بهبود پیدا نکنند، ممکن است نیاز به جراحی برای برداشتن یا رفع آنها داشته باشند.
- خونریزی شدید گوارشی میتواند علائم حیاتی بیمار را بیثبات کند. فشار خون بیمار ممکن است به شدت کاهش یابد و ضربان قلب او افزایش یابد.
- ممکن است پزشک نیاز داشته باشد بیمار را با مایعات IV و احتمالاً تزریق خون احیا کند.
- در برخی موارد، بیمار ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد.
- برای خونریزی دستگاه گوارش فوقانی، مانند خونریزی از معده، ممکن است به بیماران مهارکنندههای پمپ پروتون وریدی (PPI) مانند امپرازول (پریلوسک) برای سرکوب اسید معده داده شود.
- اگر مقدار زیادی خون در قسمت فوقانی دستگاه گوارش باشد، ممکن است به بیماران پروکینتیک (داروهایی که کمک به تخلیه معده میکنند) داده شود. مانند اریترومایسین یا متوکلوپرامید (رگلان) برای کمک به پاکسازی معده از خون، لخته یا باقیمانده غذا قبل از انجام آندوسکوپی برای پاکسازی معده.
اگر فرد دچار خونریزی شدید گوارشی شود باید به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کند.
ﻋﻼﺋﻢ ﻫﺸﺪار دﻫﻨﺪه ﻛﻪ در ﺻﻮرت ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻪ ﭘﺰﺷـﻚ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻴﺪ:
- اداﻣﻪ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰى از دﺳﺘﮕﺎه ﮔﻮارش ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻔﺮاغ ﺧﻮنی و ﻳـﺎ ﺷﺒﻴﻪ داﻧﻪ ﻫﺎى ﻗﻬﻮه و ﻳﺎ وﺟﻮد ﺧﻮن ﻳﺎ ﻟﺨﺘﻪ ﺧﻮن در ﻣﺪﻓﻮع و ﻳـﺎ وﺟﻮد ﻣﺪﻓﻮع ﺳﻴﺎه رﻧﮓ
- اﺣﺴﺎس ﺿﻌﻒ و گیجی
- دردﻫﺎى ﺷﺪﻳﺪ در ﺷﻜﻢ
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است.
با رعایت موارد زیر تا حد زیادی میتوانیم از خون ریزیهای گوارشی پیشگیری کنیم.
- عدم مصرف مواد اسیدی و ترش.
- نوشابههای گازدار.
- ترک سیگار و الکل.
- عدم مصرف بی رویه و بدون دستور پزشک از مسکنها.
- پرهیز از مصرف غذاهای آماده ( فست فود ).
- محدودیت غذایی که ممکن است شرایط را بدتر کند مانند مواد کافئیندار.
- پرهیز از استرس.
نتیجه گیری
خونریزی گوارشی نشانه بسیاری از مشکلات پزشکی است و میتواند در قسمتهای مختلف دستگاه گوارش رخ دهد. پزشکان اغلب از آندوسکوپی یا کولونوسکوپی برای تشخیص و درمان خونریزی استفاده میکنند. خونریزی دستگاه گوارش حتی پس از درمان موفقیتآمیز میتواند دوباره عود کند. به همین دلیل است که رعایت دستورالعملهای مراقبتی، حتی اگر علائمی را تجربه نکنید، بسیار مهم و ضروری است.
گردآوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری
سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
