آمبولی چربی چیست؟
بهصورت کلی آمبولی به انسدادی گفته میشود که در آن جسمی که قرار نیست در جریان خون باشد، وارد رگهای خونی میشود. یکی از این انسدادها آمبولی چربی نام دارد. سندرم آمبولی چربی وضعیتی است که در آن ذرات چربی وارد جریان خون شما میشوند و جریان خون را مسدود میکنند.
در این شرایط در سیستم گردش خون فرد از جمله سیاهرگها یا شریانهای اصلی ذرات و تودههای چربی وجود دارد. این چربیها و تودههای چربی از استخوانهای شکسته و ماهیچههای اطراف آنها وارد رگهای خونی آسیبدیده میشوند و موجب مسدود شدن رگها خواهند شد.
انسداد میتواند بر مغز، ریهها، پوست و سایر نواحی تأثیر بگذارد. این وضعیت نادر است و معمولاً جدی نیست، اما زمانی که شدید باشد میتواند خطرناک شود. ممکن است این عارضه باعث لخته خون در ریه شود.
با انسداد مویرگ های ریه به توسط قطرات چربی و همچنین تاثیر بعضی مواد شیمیایی که از این چربی مشتق میشوند ( بر اثر هیدرولیز این چربی ها اسیدهای چرب ایجاد میشوند) بافت کیسه های هوایی ریه متورم شده و خونریزی میکند.
بدنبال آن کارکرد کیسه هوایی در جهت اکسیژن دهی به خون کاهش میابد. نتیجه این روند کاهش میزان اکسیژن جریان خون بیمار است. در واقع بیمار خفه میشود. بافت مهم دیگری که درگیر میشود مغز است.
بدنبال خونریزی در مویرگ های مغز و تورم بافت مغز، بیمار هشیاری خود را از دست داده و به کما میرود. خونریزی در مویرگ های پوست موجب دیده شدن لکه های خونریزی کوچک ( در حد چند میلیمتر) در پوست جلوی گردن و جلوی بغل و داخل پلک میشود.
قطرات چربی ذکر شده یا گلبول های چربی در جریان خون اکثر بیمارانی که دچار شکستگی استخوان های بلند میشوند دیده شده است ولی مقدار آنها معمولا آنقدر کم است که منجر به علائم بالینی و مشکل خاصی نمیشوند و فقط در تعداد معدودی از مواردیکه به علت شدت آسیب، مقدار این گلبول ها زیاد میشود علائم بالینی و مشکلات بیماری ایجاد میشوند.
علائم آمبولی چربی
آمبولی چربی بیشتر در شکستگی های شدید و خرد شده اندام تحتانی بخصوص در شکستگی های ران و ساق دیده میشود. وقتی چند استخوان با هم شکسته شده باشد احتمال ایجاد این عارضه بیشتر میشود. شیوع آن در افراد جوان و جنس مذکر بیشتر است. آمبولی چربی بیشتر در شکستگی های بسته ایجاد میشود و احتمال وقوع آن در شکستگی های باز کم است.
شروع علائم این عارضه در ۴۸ ساعت اول بعد از شکستگی است. از خصوصیات مهم آمبولی چربی اینست که بین زمان ایجاد شکستگی و زمان شروع علائم یک فاصله زمانی وجود دارد که بیمار مشکلی ندارد به زبان دیگر شروع علائم این عارضه با تاخیر است.
وقتی بیمار بلافاصله بدنبال تصادف دچار کاهش سطح هوشیاری و سپس کما میشود علت آن بیشتر ضربه به سر و مغز است و وقتی این کاهش سطح هوشیاری بعد از چند ساعت ( ۴۸-۱۲ ساعت) ایجاد میشود میتواند به علت سندروم آمبولی چربی باشد.
علائم آمبولی چربی چیست؟
علائم آمبولی چربی معمولاً بین ۱۲ تا ۷۲ ساعت بعد از ترومای اولیه و معمولاً در سراسر بدن ظاهر میشوند. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تنفس سریع و پی در پی
- تنگی نفس
- سردرگمی ذهنی
- بیحالی
- کما
- راشهای پتشیال که اغلب در ناحیه قفسه سینه، سر و گردن مشاهده میشوند و دلیل آنها خونریزیهای زیر پوستی است.
- تب
- کمخونی
لکه ها پوستی ناشی از آمبولی چربی
در این بیماران ابتدا سطح هوشیاری کم شده و آگاهی بیمار به زمان و مکان و شناسایی افراد کم میشود و سپس بیمار به کمای کامل میرود.
در آمبولی چربی سرعت سیر علائم از کاهش سطح هوشیاری به طرف کما زیاد است. بیمار دچار علائم تنفسی بصورت تاکی پنه Tachypnoea (افزایش تعداد تنفس) میشود و نفس کشیدن برایش سخت میشود.
تعداد ضربان قلب بیمار زیاد شده و بیمار تب میکند. خونریزی های کوچک پوستی که به آت پتشی petechia میگویند در پوست جلو و عقب قسمت های بالایی سینه و داخل چشم و دهان بوجود میاید.
در بررسی های آزمایشگاهی میتوان کاهش میزان اکسیژن خون را بررسی کرد. فشار اکسیژن خون این بیماران PaO2 به زیر ۶۰ میلیمتر جیوه میرسد.
درمان آمبولی چربی
بیماری اگر موجب مرگ بیمار نشود خود بخود خوب میشود پس هدف از درمان اینست که تا مدتی که سیر بیماری تمام میشود وضعیت بیماری را تحت کنترل درآوریم.
یکی از مهمترین اقدامات برای پیشگیری از وقوع این عارضه، بیحرکت کردن سریع شکستگی ایجاد شده با عمل جراحی است.
هر چه درمان شکستگی دیرتر انجام شود بر اثر حرکت مکرر قطعات شکسته شده چربی بیشتری از مغز استخوان به درون جریان خون راه پیدا میکند. پس شکستگی ها باید هر چه زودتر فیکس و بیحرکت شوند.
مهمترین اقدام رساندن اکسیژن کافی به بیمار است. برای اینکار به هوای تنفس بیمار به توسط ماسک، اکسیژن زیادی اضافه میکنند.
گاهی این درمان برای بالا بردن میزان اکسیژن خون بیمار کافی نیست و پزشک معالج مجبور میشود تا با استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی به تنفس بیمار کمک کند.
از کورتیکوستروئید ها و داروهای رقیق کننده ( مانند هپارین) هم در درمان این بیماری استفاده میشود.
عوارض آمبولی چربی چیست؟
در صورتی که آمبولی چربی بهبود پیدا کند معمولاً این بیماری هیچ عارضه طولانیمدتی ندارد و فرد بدون هیچ مشکلی به زندگی عادی خود بر میگردد. با این حال، موارد شدید میتواند منجر به اثرات طولانی مدت در مغز، چشم یا ریه شود. شما باید از پزشک خود در مورد عوارض جانبی یا عوارض احتمالی سوال کنید. آنها میتوانند با توجه به سایر شرایط هر نوع عارضهای را پیشبینی کنند.
برخی شواهد نشان میدهد که سندرم آمبولی چربی میتواند شما را در معرض خطر بیشتری برای مشکلاتی مانند ترومبوز ورید عمقی یا اثرات طولانیمدت بر مغز قرار دهد. با این حال، این شواهد تایید نشده و برای تایید آن به مطالعات و تحقیقات بیشتری نیاز است.
راه های پیشگیری از آمبولی چربی
از آنجایی که سندرم آمبولی چربی اغلب به دنبال شکستگی استخوانها ایجاد میشود، تثبیت استخوانهای شکسته برای افراد بسیار مهم و ضروری است تا بتوان به این ترتیب ریسک بروز آمبولی چربی را کاهش داد. این کار معمولاً مستلزم تنظیم مجدد و بیحرکت کردن استخوانهای شکسته است، اما میتواند شامل جراحی با شکستگیهای شدیدتر نیز باشد.
پزشک همچنین ممکن است کورتیکواستروئیدها را پس از یک شکستگی شدید برای جلوگیری از ایجاد این بیماری تجویز کند. با این حال، برای تأیید اینکه آیا مزایای این رویکرد بیشتر از خطرات احتمالی است، تحقیقات بیشتری لازم است.
پیشگیری از آمبولی چربی با برخی روشها ممکن است.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
سندرم آمبولی چربی در بین ۵ تا ۲۰ درصد موارد کشنده است و نرخ مرگ و میر چند سالی است که روند نزولی دارد. کاهش میزان مرگ و میر تا حد زیادی به دلیل اقدامات پیشگیرانه و نظارت بهتر در بیمارستان برای افرادی است که در معرض بیشترین خطر هستند.
سندرم آمبولی چربی زمانی خطرناک است که باعث مشکلات شدید تنفسی یا نارسایی قلبی شود. خطر ابتلا به هر یک از این مشکلات زمانی که این وضعیت شدید باشد یا زمانی که درمان تاخیر داشته باشد، بالاترین میزان است. در موارد متوسط و خفیف، سندرم آمبولی چربی معمولاً خودبهخود برطرف میشود و به ندرت عوارض طولانی مدت ایجاد میکند.
بهترین کار پیشگیری است. بنابراین هر زمان دست یا پا شکسته داشتید باید سریعاً به بیمارستان بروید تا یک ارتوپد شما را معاینه کند. درمان شکستگیها به بهترین شکل ممکن میتواند از بروز عوارضی مانند آمبولی چربی جلوگیری کند.
گرد آوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری
سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
