نحوه مراقبت از بیماران مبتلا به آسم
آسم یکی از بیماریهای شایع است که افراد در سنین مختلف را درگیر میکند. آسم انواع مختلفی داشته و ممکن است به صورت خفیف یا شدید بروز کند. بیماران مبتلا به آسم از عوارض ناشی از بیماری رنج میبرند و به مراقبتهای خاصی نیاز دارند. در صورت عدم رعایت برخی نکات ممکن است علائم ناشی از بیماری افزایش یابد. از همین رو قصد داریم تا در این مطلب مراقبت از بیماران مبتلا به آسم در منزل را آموزش دهیم؛ پس تا انتها همراه ما باشید.
بیماری آسم و علائم آن
تنگی نفس و درد قفسه سینه از علائم بیماری آسم است
بیماری آسم نوعی بیماری تنفسی است که در اثر آن مجاری تنفسی باریکتر میشوند. آسم زمانی بروز میکند که عضلات مجاری تنفسی و پوشش اطراف آن متورم شوند. در ادامه ممکن است مخاط تنفسی، مجاری را پر کنند. در این شرایط مسیر تنفسی باریکتر شده و عبور هوا سختتر میشود.
از علائم بیماری آسم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرفه
- تنگی نفس
- خس خس سینه
- درد قفسه سینه
- مشکل خواب
- مشکل در صحبت کردن
با وجود آنکه دلیل اصلی ابتلا به آسم مشخص نیست، اما زمینههای ژنتیک در ابتلا به بیماری اثرگذار هستند. در برخی موارد این بیماری در پی واکنشهای آلرژیک ایجاد میشود. از دیگر انواع آسم میتوان به آسم شغلی، آسم قلبی و آسم شبانه اشاره کرد.
به طور کلی مواردی که باعث به وجود آمدن بیماری آسم و ایجاد حملات پی در پی آن در فواصل زمانی متغیر می باشد، محرک آسم هستند. این محرک ها بسیار متنوع هستند که افراد دارای آسم در بزرگسالان باید با آن ها آشنایی داشته باشند و تا حد امکان از رویایی با آن ها جهت جلوگیری ایجاد حملات جدید تنفسی، خودداری کنند. از مهمترین محرک و عوامل تشدید کننده آسم می توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
سرماخوردگی و بیماری های ویروسی
با استناد به نظریه متخصصان ریه، ویروس های بیماری زا، از عاملان تشدید حملات آسم می باشد که می توان آن را در سرماخوردگی و انواع بیماری های ویروسی تجربه کرد و حملات آسم را مشاهده نمود.
در هنگام اجرای فعالیت های سنگین هوازی و ورزش، مجرای هوای ریه به علت دم و بازدم سریع، دچار تحریک می شوند و با انقباض عضلات آن، حملات آسمی اتفاق می افتد. البته لازم به ذکر است که افراد ورزشکار که به انجام ورزش های هوازی عادت کرده اند،به این عامل واکنش نشان نمی دهند لذا انجام ورزش های سبک روزانه، می تواند یکی از موارد درمانی و کنترل کننده حملات آسم باشد.
مهمترین عواملی که سبب تحریک مجاری تنفسی می شوند در محیط پیرامون به خصوص در فضای باز قرار دارند که با عنوان عوامل آلرژی زای طبیعی شناخته می شوند. مواردی نظیر گرده گل ها و گیاهان، موی حیوانات و… که بیشتر در فضای باز با فرد در تماس هستند، می توانند نشانه های آسم را در فرد ایجاد کنند.
برخی از عواملی که در دسته عوامل تحریک زای آسم قرار دارند در محیط اطراف بیمار به وفور یافت می شوند که عدم مواجه با آن ها، بسیار سخت و چالش برانگیز است. مواردی نظیر آلودگی هوا، گرد و غبار، بوی خاک، بوی عطر و ادکلن، هوای سرد، هوای خشک، باد و… جزو این دسته هستند که منجر به ایجاد حملات آسمی می شوند.
این دو مورد از مهمترین محرک های آسم به شمار می روند که افراد دارای آسم باید از مصرف آن ها به طور صددرصد خودداری کرده و دز محیط قرارگیری آن ها نیز، عاری از دود سیگار و قلیان باشد.
بسیاری از داروها به علت نوع ترکیباتی که دارند برای افراد دارای آسم سم تلقی می شوند و می توانند شدت حملات آسم را بیشتر کنند. داروهایی نظیر آسپرین، بتابلوکرها و… در این دسته قرار دارند.
از عاملان روحی تشدید کننده آسم، استرس و اضطراب را می توان نام برد که فرد می تواند در مواجه با این حالات در زندگی روزمره، شاهد حملات آسم بیشتری باشد.
مراقبت های و روش های کنترل حملات آسم
برای اینکه حملات آسم کمتری تجربه شود، فرد موظف است یک سری نکات پیشگیری کننده و کنترل کننده را در کنار هم انجام دهد تا امکان کنترل کامل آسم مسیر شود. در غیر این صورت فرد با تحریک مداوم و شدید مجرای تنفسی روبرو خواهد شد که زندگی روزمره و معمولی او را شدیدا تحت تاثیر قرار خواهد داد.
دارو درمانی، مهمترین روش کنترلی آسم
در اولین گام، افراد دارای بیماری آسم لازم است که از دو سری دارو استفاده کنند و مصرف آن ها را به عنوان درمان کننده تلقی نمایند. چون آسم نیز مانند سایر بیماری های زمینه ای، با آنکه درمان قطعی ندارد اما نیاز به کنترل مداوم و روزانه دارد تا مشکلی را در سلامت ارگان های بدن ایجاد نکند. داروهایی که برای بیماران آسمی لحاظ می شود در دو نوع داروهای کنترل کننده و داروهای ضدحمله شناخته می شود.
داروهای کنترل کننده
این داروها، مطابق نامی که دارند میزان تحریک مجرای هوایی فرد را کنترل می کنند و از تحریک بیش از حد مجرای هوایی در مواجه با عوامل تحریک کننده جلوگیری می کنند. این داروها در نوع استنشاقی و خوراکی ارائه می شوند که مصرف روزانه آن ها ضروری می باشد. تنوع بالایی از داروهای کنترل کننده آسم وجود دارند که براساس شدت آسم، جنسیت فرد و… تحت نظر پزشک تجویز می شوند.
داروهای ضد حمله
این داروها جزو داروهای ضروری است که همواره باید همراه بیمار باشد. در صورت مشاهده حملات آسم در طول روز یا شب، فرد می تواند با استفاده از این داروها، از خاصیت گشاد کنندگی برونش آن استفاده کرده و عضلات مجاری هوایی را شل کنند. این داروها در نوع استنشاقی هستند و با اسپری کردن، سریعا وارد بافت عضلات مجاری هوا می شوند و اثر دارویی لازم را اعمال می کنند. البته میزان سرعت اثردهی این داروها فوق العاده بالا است که این امر به سبب جلوگیری از شدت حمله و اثرات سوء ناشی از آن اعمال شده است. اسپری های سالبوتامول از رایج ترین داروهای ضدحمله آنی به شمار می روند.
مراقبت های آسم در بزرگسالان
به همراه داشتن داروهای ضروری و مصرف به موقع آن ها، می تواند تا حد زیادی از ایجاد و شدت حملات آسمی جلوگیری کند. اما شناخت یک سری از اقدامات که می تواند مانع از بروز حملات آسم شود، برای این دست از افراد ضروری می باشد. به طور کلی افراد دارای بیماری آسم در طول زندگی روزمره، موظف به رعایت یک سری نکات هستند که این امر برای کنترل بیماری آن ها و جلوگیری از شدت گرفتن آن در آینده، بسیار اهمیت دارد. از مهمترین اقدامات موردنظر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
از استعمال سیگار و قلیان خودداری شود.
دود ناشی از سیگار و قلیان برای آسم بسیار ضرر دارد. بنابراین استعمال آن برای خود فرد و حتی اطرافیان آن ممنوع می باشد. فرد دارای این عارضه در صورت اطلاع از وجود دود سیگار و قلیان در محیط، فورا باید به ترک محیط اقدام کند تا از حملات آسم در امان بماند.
وزن فرد باید متعادل باشد.
کنترل وزن اهمیت بسیار زیادی در جلوگیری از شدت حملات آسم دارد. به عبارتی هرچقدر وزن فرد بیشتر باشد، امکان دریافت اکسیژن لازم از سیستم تنفسی فرد کمتر می شود که این عاملی برای تحریک شدن عضلات مجرای هوای بیمار است. بنابراین با انجام اقدامات درمانی اصولی تحت نظر دکتر تغذیه، باید هرچه سریع تر برای به دست آوردن وزن متعادل، اقدام گردد. کاهش وزن نادرست با رژیم غذایی خودسرانه و ورزش های سنگین منجر به شدت بیماری آسم می شود.
از ورزش های سبک و منظم استفاده شود.
ورزش کردن برای فرد دارای آسم ممنوع نیست اما شدت فعالیت ورزشی باید کاملا محتاطانه انتخاب گردد. فعالیت هایی مانند یوگا، پیاده روی روزانه و… می تواند برای شروع ورزش جهت کنترل بهتر بیماری آسم، عالی به نظر برسد.
از مصرف غذاهای التهابی پرهیز شود.
غذاهای تند، دارای عطر و بوی غلیظ و اقلامی که همواره باعث تحریک مجرای هوایی فرد می شود، باید از برنامه غذایی فرد حذف گردد. علاوه بر آن گنجاندن غذاهای ضدالتهابی مانند انواع میوه و سبزی و مکمل های تجویز شده برای آسم مانند امگا ۳، برای این دست از بیماران در اولویت قرار دارد.
از داروهای تجویز شده توسط پزشک استفاده گردد.
مصرف آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن خلط ریه، یک اقدام خودسر و خطرناک است که ممکن است مقاومت سیستم ایمنی بدن به این داروها را افزایش دهد و در زمان بیماری، اثر مطلوب را برای حذف باکتری و ویروس نداشته باشد. در بسیاری از مواقع نیازی به مصرف آنتی بیوتیک برای باز شدن مجرای هوایی نیست و فقط کافی است داروهای کنترل و ضدحمله را استفاده کرد.
احتیاط لازم برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های عفونی و ویروسی انجام گیرد.
مدت زمان درمان و دوره نقاهت افراد دارای آسم، در صورتی که بیماری عفونی یا سرماخوردگی بگیرند بیشتر از سایر افراد است. بنابراین لازم است احتیاط بالایی در فصول سرد سال برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های مختلف صورت بگیرد.
از عوامل تحریک کننده فاصله گرفته شود.
قرارگیری در معرض عوامل تحریک کننده مجرای هوایی مانند بوهای تند، مو و پر حیوانات، گرد و غبار و… منجر به افزایش شدت این بیماری می شود که لازم است روش های مراقبتی و پیشگیری اعمال شود. استفاده از لباس های نخی و بدون پلاستیک و پشم، به خصوص در هنگام خواب از الزامات است.
از دستگاه بخور استفاده شود.
در هوای سرد و خشک، بهتر است برای افزایش رطوبت مجرای هوایی، از دستگاه بخور استفاده گردد تا میزان رطوبت محیط را بالا برده و مانع از خشکی ریه و سرفه های خشک فرد شود.
راهنمای خودمراقبتی در مبتلایان به آسم
برای کنترل این بیماری تنفسی و کاهش علائم آن، علاوه بر مصرف دارو، ۸ راه ایمن دیگر نیز وجود دارد:
جلوگیری از مواجهه با محرک ها: محرک های مختلفی منجر به تشدید علائم آسم می شود، از محرک های خانگی، گرده ها، عطر، حیوانات خانگی گرفته تا ذرات آلوده در هوا، مایت ها و قارچ ها، دود سیگار، استرس و تغییرات روحی شدید، فعالیت بدنی، و عفونت های تنفسی.
اجتناب از سیگار: دود سیگار مجاری هوایی را تحریک می کند و سیگاری ها در خطر بیشتری برای ابتلا به آسم قرار دارند. همچنین افرادی که مادران آنها در دوران بارداری سیگار می کشیده اند، در خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار خواهند داشت و یا مواجهه با دود سیگار افراد دیگر نیز خطر ابتلا به آسم را زیاد می کند. دود سیگار همچنین اثرات داروهای استنشاقی آسم را کاهش می دهد و فرد را نیازمند دوزهای بیشتر این داروها می کند. ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه و برونشیت مزمن نیز در مبتلایان سیگاری آسم زیاد است. بیماران مبتلا به آسم باید همیشه در یک محیط عاری از دود زندگی کنند.
ورزش منظم: اگرچه فعالیت بدنی می تواند آغازگر حملات آسم باشد، اما فعالیت بدنی متناسب در کنار استفاده از اسپری های استنشاقی برای مبتلایان ضروری است. ورزش منظم قلب، استخوانها و سیستم گوارش را سالم نگه میدارد و مانع افزایش وزن میشود. ورزش سبب می شود که فرد احساس بهتری داشته و بهتر بتواند با استرس های روزمره مقابل کند. همین طور باعث بالاتر رفتن ظرفیت تنفس شده که این خود بهبودی فرد مبتلا به آسم ار در پی خواهد داشت.
جلوگیری از چاقی: در بین کودکان و نیز در بین بالغین، افراد دارای اضافه وزن در خطر بیشتری برای ابتلا به آسم قرار دارند. اگرچه علت واقعی این ارتباط هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما محققان بر این باور اند که چاقی و اضافه وزن با افزایش التهاب در بدن، استعداد فرد برای ابتلا به اینگونه بیماری ها را افزایش خواهد داد.
مراقبت در هوای سرد: هوای سرد ماشه علائم آسم مانند خس خس سینه، و تنگی نفس است. در هوای سرد ماندن در خانه برای این بیماران اهمیت زیادی دارد. در صورت بیرون رفتن، پوشش کامل بینی و دهان ضروری است. مصرف منظم اسپری ها و داروها و به همراه داشتن آنها در بیرون از خانه نباید فراموش شود.
غذا خوردن سالم: یک رژیم غذایی متعادل سرشار از میوه و سبزیجات و اجتناب از مصرف خوراکی های حاوی مواد افزودنی مناسب است. کمبود منیزیم اغلب در مبتلایان به آسم یافت می شود. منیزیم می تواند از اسپاسم ماهیچه ها جلوگیری کرده یا آن را متوقف کند. بنابراین رژیم غذایی غنی از منیزیم می تواند برای مبتلایان به آسم مفید باشد. از منابع خوب منیزیم مغزها و غلات، حبوبات، سبزیجات برگ سبز تیره، ماهی و گوشت قرمز هستند. کمبود سلنیوم به میزان قابل توجهی می تواند خطر آسم را افزایش دهد. سلنیوم به عنوان یک آنتی اکسیدان از تخریب سلولها، آسیب کروموزومها و سرطانها جلوگیری می کند. از منابع عالی سلنیوم عبارتند از قلوه، نان تهیه شده از آرد کامل، ماهی، جوانه گندم، سبوسها، ماهی تن، پیاز، گوجه فرنگی و کلم بروکلی. اگر شما به مدت طولانی از کورتونها (قرصهای استروئیدی) برای کنترل آسم استفاده می کنید، به منظور پیشگیری از اثرات جانبی این داروها، مصرف نمک و مواد غذایی غنی از نمک (سدیم) را محدود کنید و همچنین مقدار کلسترول و چربی دریافتی رژیم خود را کاهش دهید. کورتونها باعث نگهداری نمک در بدن شده و چربی خون را بالا می برند.
درمان عفونت های ویروسی: ابتلا به مشکلات ریوی در دوران نوزادی و کودکی می تواند منجر به خس خس سینه و تنگی نفس شود. برخی کودکانی که عفونت های ویروسی ریوی را تجربه می کنند به مرور زمان به آسم های مزمن مبتلا می شوند و مهمتر آنکه، نادیده گرفتن این بیماری های ریوی و عدم پیگیری درمان است که فرد را بیش از پیش مستعد آسم خواهد کرد.
اگر شما مبتلا به آسم هستید باید بدانید که چه زمان وضعیت بدنی شما خوب است و چه زمانی تغییرات شروع می شود. آسم دارای علائم هشدار دهنده ای است که می تواند به شما هشدار دهد که به پزشک خود مراجعه کنید. شما باید بدانید که بهترین درمان برای شما چیست؟ بعلاوه باید علائم شروع آسم را دانسته و بلافاصله به پزشک تان مراجعه کنید. شما نیاز به پزشکی دارید که با شما صحبت کرده و تمامی پرسشهای شما را پاسخ دهد و نیاز به یک دارو شناسی دارید که بتواند تمامی اطلاعات را در مورد داروهایی که مصرف می کنید در اختیار شما بگذارد.
سخن نهایی
آسم در بزرگسالان یکی از چالش های مهمی است که بیشتر افراد فارغ از جنسیت با آن درگیر هستند. اما قابل کنترل بودن آن، یکی از مزایای این عارضه می باشد که امکان زندگی راحتی را برای بیماران آسمی به وجود می آورد. با شناخت انواع عوامل تشدید کننده حملات آسم و راه های پیشگیری و کنترل آن، می توان با راحتی با این بیماری کنار آمد.
گردآوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری
سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
