همه چیز در مورد آنفولانزا ؛ علائم، درمان و پیشگیری از ویروس جدید
آنفولانزا یک عفونت حاد دستگاه تنفسی است که عمدتاً توسط ویروسهای Influenza A و B ایجاد میشود و میتواند از خفیف تا شدید تظاهر کند. انتقال معمولاً از طریق قطرات تنفسی و تماس نزدیک رخ میدهد و بروز آن در فصلهای سرد بیشتر است. شروع ناگهانی تب، بدندرد، سرفه خشک و بیحالی الگوی شاخص بیماری را میسازد. دوره واگیری معمولاً حدود یک هفته است و در کودکان و افراد دچار نقص ایمنی طولانیتر میشود. تشخیص با شرححال، معاینه و در صورت نیاز آزمونهای سریع یا PCR انجام میشود. ضدویروسها در موارد منتخب شدت و مدت علائم را کاهش میدهند.
آنفولانزا چه تفاوتی با سرماخوردگی و کرونا دارد؟
تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی در نحوه بروز آن است. سرماخوردگی معمولاً با آبریزش بینی و عطسه و تب خفیف یا بدون تب همراه است و شروع تدریجی دارد. اما در آنفولانزا تب و بدندرد ناگهانی، لرز، کوفتگی و بیحالی برجستهتر است. علائم کووید-۱۹ میتواند از بدون علامت تا پنومونی شدید متغیر باشد و از دستدادن بویایی و چشایی، تنگینفس یا سیر طولانیتری داشته باشد. تستهای تشخیصی (PCR/آنتیژن) بهترین راه تمایز قطعیاند، اما بر اساس الگوی علائم، اپیدمی فصل و تماسهای اخیر نیز میتوان حدس اولیه زد.
آنفولانزا چند روز واگیر دارد؟
معمولا آنفولانزا تا ۷ روز واگیر دارد. کودکان خردسال و افراد با نقص ایمنی ممکن است طولانیتر (گاه تا ۱۰ روز یا بیشتر) ویروس را منتشر کنند. بهطورکلی مدت زمان ادامه داشتن بیماری بسته به نوع آن و شدت عفونت متغیر است. همچنین سن بیمار و سایر شرایط زمینهای هم تعیین کننده مدت زمانی است که آنفلوانزا طول میکشد. بیماری میتواند از یک هفته تا بیشتر از سه هفته هم ادامه داشته باشد. برای کاهش انتقال، ماندن در منزل تا ۲۴ ساعت بعد از قطع تب (بدون مصرف تببر)، تهویه مناسب، استفاده از ماسک و رعایت بهداشت دست توصیه میشود.
علائم اولیه آنفولانزا چیست؟
علائم آنفولانزا میتواند متفاوت باشد و از بیماری بدون علامت تا علائم خفیف، متوسط و شدید متغیر باشد. شروع بیماری آنفولانزا معمولاً ناگهانی است و با تب، لرز، بدندرد و کوفتگی، سردرد، گلودرد و سرفه خشک. آبریزش بینی و عطسه شروع می شود. نشانههای گوارشی مانند تهوع و استفراغ بیشتر در کودکان دیده میشود. در فصول اپیدمی، ترکیب تب، بدندرد و سرفه خشک بهنفع آنفولانزا است و در افراد پرخطر باید بهسرعت برای شروع درمان ضدویروسی ارزیابی شوند. شایعترین نشانههای آنفولانزا عبارتاند از:
علائم آنفلوآنزای فصلی میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- تب بالاتر از 8/37 درجه سانتیگراد (که معمولاً دو تا پنج روز ادامه پیدا میکند)
- سردرد و دردهای عضلانی
- ضعف و خستگی (که ممکن است چند هفته طول بکشد)
- سرفه و گلودرد در بعضی موارد
بیشتر افراد مبتلا به آنفلوآنزا دچار تب و دردهای عضلانی میشوند و بعضی علائم شبیه سرماخوردگی (مثل آبریزش بینی و گلودرد) را هم نشان میدهند.
علائم آنفولانزا در بزرگسالان
بزرگسالان، خصوصا سالمندان یا کسانی که یک بیماری زمینهای دارند، ممکن است بیشتر علائم رایج آنفلوانزا مانند تب و لرز و بدن درد شدید را داشته باشند. با این حال در بسیاری از مواقع نیز آنفلوانزا در بزرگسالان بدون علامت است یا اینکه با علائم بسیار خفیفی مانند سردرد و سرفه خود را نشان میدهد. علائم ویروس جدید آنفولانزا تفاوت ماهوی با آنفولانزای کلاسیک ندارد، اما شدت و طول مدت میتواند تغییر کند.
آبریزش بینی یکی از علائم اولیه آنفولانزا است.
عوارض آنفلوآنزا
بیشتر افرادی که به آنفلوآنزا مبتلا میشوند، ظرف چند روز تا حدود دو هفته بهبود پیدا میکنند، اما در بعضی افراد، ابتلا به آنفلوآنزا میتواند با بروز عوارضی همراه باشد که شایعترین آنها پنومونی (ذاتالریه) است. پنومونی یک عفونت جدی ریه محسوب میشود و احتمال بروز آن در گروههای زیر بیشتر است:
- کودکان خردسال
- افراد بالای شصتوپنج سال
- افراد ساکن در مراکز مراقبت طولانیمدت ( مثل خانههای سالمندان)
- افراد مبتلا به بعضی بیماریها مثل دیابت یا بیماریهایی که قلب یا ریهها را تحتتاثیر قرار میدهد.
- افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، مثل کسانی که پیوند عضو انجام دادهاند.
تشخیص آنفلوآنزا
تشخیص آنفلوآنزا معمولاً بر اساس علائم (تب، سرفه و درد عضلانی) انجام میشود. آزمایشهای آزمایشگاهی برای تشخیص آنفلوآنزا در بعضی موارد انجام میشوند؛ از جمله زمانی که یک همهگیری جدید آنفلوآنزا در جامعه پیش میآید و همینطور در بیمارانی که بیشتر در معرض خطر بروز عوارض این بیماری قرار دارند.
درمان آنفلوآنزا
هدف اصلی درمان بیماری، کنترل علائم و جلوگیری از شدیدتر شدن آن است. از داروهای ضدویروسی گرفته تا داروهای ضدالتهاب و روش های کنترل تب، همگی ممکن است به درمان بیماری کمک کند. مسکنها برای کاهش بدن درد و سردرد تجویز میشوند. بسیاری از افراد میتوانند علائم آنفولانزا را در خانه با داروهای بدون نسخه و سایر درمانها مدیریت کنند. سریعترین راه درمان آنفولانزا به شرح زیر است:
- استراحت زیاد
- مصرف بیشتر مایعات و هیدراته ماندن
- مصرف استامینوفن برای کاهش تب و تسکین سردرد
- استفاده از اسپری یا داروهای ضد احتقان خوراکی مانند فنیل افرین یا سودوافدرین میتواند به رفع آبریزش یا گرفتگی بینی کمک کند.
- مصرف داروهای سرکوب کننده سرفه (ضد سرفه) مانند دکسترومتورفان میتواند به آرام کردن سرفه آزاردهنده کمک کند.
- استفاده از خلطآورهایی مانند گایفنزین پاکسازی مخاط از ریهها را آسانتر میکند.
دوره درمان آنفولانزا جدید چند روز است؟
درمان علائم اصلی آنفولانزا معمولاً ۳–۷ روز طول می کشد، ولی سرفه و خستگی ممکن است تا دو هفته باقی بماند. با شروع بهموقع داروی ضدویروس و رعایت دستورات ئزشک، متوسط طول علائم ۱–۲ روز کوتاهتر میشود. در کودکان و افراد با نقص ایمنی، دوره بیماری میتواند طولانیتر باشد و نیاز به پیگیری نزدیک دارد.
درمان سریع آنفولانزا در کودکان
بهترین راه برای درمان آنفولانزا در کودکان، کنترل تب با دوز مناسب استامینوفن، مصرف مایعات فراوان، سالین بینی و استراحت کار است. در کودکان پرخطر یا با علائم شدید، ضدویروس با نسخه پزشک زودتر شروع میشود. از دادن آسپیرین به کودکان مبتلا به علائم ویروسی بهدلیل خطر سندرم رای پرهیز کنید.
بیشتر افراد مبتلا به آنفلوآنزا بدون نیاز به درمان، طی یک تا دو هفته بهبود پیدا میکنند. البته گاهی عوارض جدی ناشی از آنفلوآنزا پیش میآیند.
درصورت بروز موارد زیر، باید خیلی سریع به پزشک مراجعه کنیم:
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- درد یا فشار در قفسه سینه یا شکم
- علائم کمآبی بدن (مثل سرگیجه موقع ایستادن یا کاهش ادرار)
- گیجی
- استفراغ مداوم یا ناتوانی در نوشیدن مایعات کافی
در کودکان، علاوه بر موارد بالا، علائم زیر هم هشداردهنده بهشمار میآیند:
- کبودی یا تغییر رنگ پوست به آبی یا بنفش
- تحریکپذیری شدید و آرام نگرفتن در آغوش
- نداشتن اشک موقع گریه (در شیرخواران)
- تب همراه با بثورات پوستی
- سخت بیدار شدن
گروههای زیر بیشتر در معرض خطر بروز عوارض ناشی از آنفلوآنزا قرار دارند :
- زنان باردار
- کودکان خردسال (کمتر از پنج سال، بهویژه زیر دو سال)
- افراد شصتوپنج سال و بالاتر
- افراد با بعضی شرایط یا بیماریها، از جمله:
- بیماریهای مزمن ریوی (مثل آسم)
- بیماریهای قلبی
- دیابت
- بیماریهایی که منجر به تضعیف سیستم ایمنی میشوند مثل عفونت HIV
- پیوند عضو
اگر ما یا فرزندمان علائم آنفلوآنزا داریم و در یکی از این گروهها قرار میگیریم، باید با پزشک خود تماس بگیریم.
داروهای ضدویروس درمان آنفلوانزا
همه افراد مبتلا به آنفلوآنزا به مصرف داروی ضدویروس نیاز ندارند. تصمیمگیری درباره استفاده از داروهای ضد ویروس با درنظرگرفتن مواردی مثل شدت بیماری و وجود عوامل خطر عوارض آنفلوآنزا در فرد بیمار، توسط پزشک معالج صورت میگیرد.
نقش آنتیبیوتیکها در درمان آنفلوآنزا
آنتیبیوتیکها در درمان آنفلوآنزا (که یک بیماری ویروسی است) هیچ نقشی ندارند و استفاده از آنها فقط در صورتی لازم میشود که عوارض باکتریایی ناشی از آنفلوآنزا، مثل پنومونی، عفونت گوش یا سینوزیت باکتریایی بروز پیدا کرده باشند. مصرف نادرست آنتیبیوتیکها میتواند به بروز عوارض جانبی و مقاومت آنتیبیوتیکی منجر شود.
بهترین دارو برای آنفولانزا
داروهای ضد ویروسی مانند اسلتامیویر (Oseltamivir) و زانامیویر (Zanamivir) برای درمان آنفولانزا استفاده میشوند و میتوانند علائم بیماری را کاهش داده و مدت آن را کوتاه کنند. این داروها به ویژه زمانی که در اوایل ابتلا مصرف شوند، بیشترین اثربخشی را دارند. این داروها با مبارزه مستقیم با ویروس آنفولانزا، از تکثیر آن در بدن جلوگیری میکنند. پزشک شما میتواند آنفولانزا را تحت شرایط خاصی با داروهای ضدویروسی درمان کند. داروهای ضدویروسی میتوانند خطر ابتلا به بیماری شدید را کاهش داده و مدت زمان بیماری را کمتر کنند. لیست داروهای آنفولانزا عبارتاند از:
- Oseltamivir فسفات، مصرف این دارو به صورت خوراکی (قرص یا شربت) است و معمولا باید چند روز مصرف شود.
- زانامیویر، شما زانامیویر را از طریق دهان با دستگاه استنشاقی تنفس میکنید. معمولاً باید چندین روز آن را مصرف کنید. زانامیویر برای افراد مبتلا به مشکلات تنفسی مانند آسم توصیه نمیشود.
- پرامیویر، مصرف آن به صورت تک دوز و از طریق تزریق داخل وریدی است.
- ماربوکسیل بالوکساویر
پیشگیری از آنفلوآنزا
مؤثرترین راه پیشگیری از ابتلا به آنفلوآنزا دریافت واکسن سالانه آنفلوآنزا و رعایت اقدامهای ساده کنترل عفونت مثل شستوشوی دستهاست.
واکسن آنفلوآنزا: موثرترین راه پیشگیری از آنفلوآنزا
تزریق واکسن آنفلوآنزا مؤثرترین راه برای کاهش احتمال ابتلا به این بیماری است. افرادی که واکسینه میشوند، نسبت به افراد واکسینهنشده، کمتر در معرض بیماری و مرگ ناشی از آنفلوآنزا قرار دارند.
چه کسانی باید واکسن آنفلوآنزا بزنند؟
واکسن آنفلوآنزا برای همه افراد شش ماه به بالا توصیه میشود. اهمیت واکسیناسیون در گروههای زیر بیشتر است:
- بزرگسالان پنجاه سال به بالا( بهویژه افراد بالای شصتوپنجسال)
- افراد ساکن در خانههای سالمندان یا مراکز مراقبت طولانیمدت
- بزرگسالان و کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن قلبی یا ریوی (از جمله کودکان مبتلا به آسم)
- بزرگسالان و کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن مثل دیابت یا بیماری کلیوی
- بزرگسالان و کودکان مبتلا به عفونت HIV یا افرادی که پیوند عضو یا پیوند سلول بنیادی دریافت کردهاند
- افرادی که در طول فصل آنفلوآنزا برنامه بارداری دارند
- بزرگسالان و کودکانی که ممکن است ویروس را به افراد پرخطر(از جمله گروههای فوق) منتقل کنند، از جمله کارکنان بخش سلامت، پرسنل خانه سالمندان و کسانی که با فرد پرخطر در یک خانه زندگی میکنند.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفلوآنزا
به این دلیل که ویروس آنفلوآنزا هر سال کمی تغییر (جهش) پیدا میکند، لازم است هر سال واکسن جدید را قبل از شروع فصل آنفلوآنزا و بلافاصله بعد از در دسترس قرار گرفتن آن، تزریق کنیم. در کشورهایی مثل ایران که در نیمکره شمالی قرار دارند، فصل آنفلوآنزا معمولاً از آبان (نوامبر) شروع میشود و تا اردیبهشت (آوریل) ادامه دارد.
اثربخشی واکسن آنفلوآنزا
افرادی که واکسینه میشوند، آنتیبادیای تولید میکنند که بعد از مواجهه با ویروس، آن را از بین میبرد. تولید آنتیبادی حدود دو هفته زمان میبرد. واکسن معمولاً پنجاه تا هشتاد درصد افراد واکسینهشده را در برابر ابتلا محافظت میکند.
اگر بعد از واکسیناسیون همچنان به آنفلوآنزا مبتلا شویم، علائم ما خفیفتر و مدت بیماری ما کوتاهتر از دوره آن در افراد واکسینهنشده خواهد بود.
عوارض جانبی واکسن آنفلوآنزا
واکسن تزریقی آنفلوآنزا ممکن است به بروز واکنشهایی در محل تزریق از جمله قرمزی، تورم یا درد منجر شود.
عوارض احتمالی دیگر شامل بدندرد، سردرد و تب خفیف (کمتر از ۳۸ درجه سانتیگراد) میشوند. این مشکلات معمولاً خفیفند و طی یکی دو روز برطرف میشوند.
بسیاری افراد درباره ایمنی واکسن آنفلوآنزا نگرانند. اما برای بیشتر افراد، خطر عوارض واکسن بسیار کمتر از خطر عوارض ابتلا به آنفلوآنزاست. هیچ واکسنی برای همه افراد صددرصد ایمن نیست، اما واکسن آنفلوآنزا در کل کمخطر محسوب میشود.
گرد آوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری
سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
