کله سیستیت حاد ؛ عبارت است از التهاب حاد کیسه صفرا که در ۹۰ موارد علت آن سنگ صفرا .است موارد کله سیستیت حاد بدون سنگ نیز دیده میشود. کله سیستیت حاد معمولا با انسداد دهانه کیسه صفرا و در نتیجه اتساع کیسه صفرا و در بعضی بیماران همراه با رشد باکتری در صفرا یا جدار کیسه صفرا ایجاد میشود.
علایم شایع
در صورت بروز کله سیستیت حاد علائم زیر ممکن است در بیمار ایجاد شود:
- درد کولیکی ناگهانی در ناحیه سردل که به پشت و شانه انتشار پیدا میکند
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها
- زردی
- تب
علل بیماری
در بروز کله سیستیت حاد علل زیر دخالت دارند:
- سنگ کیسه صفرا
- چاقی
- عفونت کیسه صفرا
- عوامل افزایش دهنده خطر
- یکسری از عوامل خطر ابتلا به کله سیستیت حاد را افزایش میدهد این عوامل عبارتند از:
- رژیم غذایی پر چرب و کم فیبر
- التهاب حاد لوزالمعده
- سابقه خانوادگی بیماری سنگ صفراوی
- مصرف قرص های ضد حاملگی
تشخیص و درمان
جهت تشخیص کله سیستیت حاد اقدامات زیر انجام میشود:
- رادیوگرافی
- سونوگرافی
- اسکن کبد
- آزمایش خون
- درمان طبی کله سیستیت حاد شامل موارد زیر است:
- تسکین درد
- از بین بردن تهوع بیمار
- مایع درمانی
- تجویز سرم متناسب با وضعیت بیمار
- آنتی بیوتیک
- پس از اقدامات فوق لازم است اقدامات درمانی تکمیلی زیر نیز جهت بیمار انجام شود برداشتن کیسه صفرا درمان انتخابی سنگ کیسه صفرا و کله سیستیت حاد میباشد.
- برداشتن کیسه صفرا با لاپاراسکوپ و یا جراحی باز انجام می شود.
عواقب مورد انتظار
این بیماری درصورتی که به موقع تشخیص و درمان شود معمولاً با جراحی قابل درمان است. نام عمل جراحی کله سیستکتومی می باشد
عوارض احتمال جراحی
در صورت انجام عمل جراحی احتمال بروز عوارض زیر دربیمار وجود دارد:
- عفونت
- خونریزی
- سنگ باقی مانده
- انسداد ناشی از چسبندگی
روشهای درمان التهاب کیسه صفرا
پزشک ممکن است برای ارزیابی درد از معاینهای به نام “علامت مورفی” استفاده کند که طی آن، با فشار بر قسمت فوقانی شکم و در حین تنفس عمیق بیمار، درد احتمالی ارزیابی میشود. در صورت مشکوک بودن به التهاب کیسه صفرا، آزمایشهای تکمیلی شامل آزمایش خون برای بررسی علائم التهاب، سونوگرافی شکم برای تشخیص سنگ صفرا یا التهاب، و در صورت نیاز، تصویربرداریهایی مانند سیتیاسکن یا MRI برای ارزیابی دقیقتر انجام میشود.
درمانهای اولیه
در مرحله حاد، اقدامات درمانی اولیه با هدف کاهش التهاب و کنترل علائم صورت میگیرد. این اقدامات شامل توقف خوردن و آشامیدن برای استراحت دستگاه گوارش، دریافت مایعات از طریق سرم جهت جلوگیری از کمآبی بدن، تجویز داروهای مسکن برای کاهش درد، و در صورت وجود عفونت، آنتیبیوتیک درمانی است. این مرحله معمولاً بین چند روز تا یک هفته طول میکشد و در این مدت، بیمار ممکن است بستری شود یا تحت درمان سرپایی قرار گیرد. در بسیاری از موارد، با این اقدامات، التهاب فروکش میکند و وضعیت بیمار تثبیت میشود.
جراحی برای درمان قطعی
در مواردی که التهاب شدید، عودکننده یا همراه با عوارض باشد، برداشتن کیسه صفرا به عنوان درمان قطعی توصیه میشود. این جراحی که تحت عنوان کولهسیستکتومی شناخته میشود، از بازگشت مجدد التهاب و عوارض بعدی پیشگیری میکند. پزشک با توجه به وضعیت عمومی بیمار، زمان مناسب برای جراحی را تعیین میکند؛ گاهی بلافاصله پس از بهبود علائم اولیه، و گاهی پس از چند هفته انجام میشود.
جراحی برداشتن کیسه صفرا به سه روش اصلی انجام میشود. روش اول، جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا است که طی آن از چند برش کوچک برای ورود ابزارهای جراحی و خارج کردن کیسه صفرا استفاده میشود. روش دوم، کولهسیستکتومی لاپاراسکوپیک تکبرشی است که از یک برش منفرد، معمولاً در ناحیه ناف، انجام میشود. در برخی موارد خاص یا پیچیده، روش سوم یعنی کولهسیستکتومی باز انجام میشود که نیاز به برشی بزرگتر در ناحیه شکم دارد.
مراقبت بعد از عمل جراحی
بعد از عمل جراحی مراقبتهای زیر را انجام دهید:
- از نوشابه های الکلی استفاده نکنید.
- غذا را در حجم کم و به دفعات زیاد میل نمائید و غذاهای حاوی چربی را بتدریج برای حدود ۶ - ۴ ماه به رژیم غذاییخود اضافه کنید.
فعالیت
پس از عمل جراحی بعد از ۶-۴ هفته فعالیت عادی خود را ازسر بگیرید.
در چه شرایطی به پزشک مراجعه نمایید؟
در صورت افزایش زردی پوست و ملتحمه و تیرگی ادرار مدفوع خاکستری بازگشت سوزش سر دل آروغ زدن
در صورت ،تب سکسکه نفخ شکم و درد شدید.مراقبتها و درمان خانگی
پس از درمان یا در موارد خفیف، رعایت رژیم غذایی کمچرب و سبک اهمیت زیادی دارد. غذاهایی مانند سبزیجات بخارپز، سوپهای رقیق، میوههای تازه و نوشیدنیهایی مثل آب و دمنوشهای ملایم میتوانند مفید باشند. پرهیز از غذاهای چرب، سرخکردنی، تند و فرآوریشده از عود مجدد التهاب جلوگیری میکند.
آیا التهاب کیسه صفرا خطرناک است؟
التهاب کیسه صفرا، اگر بهموقع تشخیص داده و درمان نشود، میتواند منجر به عوارض جدی شود. یکی از شایعترین این عوارض، عفونت داخل کیسه صفرا است که در اثر تجمع صفرا و رشد باکتریها ایجاد میشود. در صورت تداوم التهاب، ممکن است خونرسانی به دیواره کیسه صفرا مختل شده و منجر به نکروز (مرگ بافتی) شود؛ این وضعیت بهویژه در افراد سالمند، دیابتی یا کسانی که درمان را به تعویق انداختهاند، شایعتر است.
گرد آوری کننده : علی اکبر اکبرپور کارشناس ارشد پرستاری ، سوپروایزر آموزش سلامت همگانی
