سکته یا حمله قلبی (Heart attack) که در اصطلاح پزشکی به عنوان آنفارکتوس میوکارد (Myocardial Infraction) نیز شناخته میشود، زمانی اتفاق میافتد که یکی از سرخرگهای حمل کننده خون و اکسیژن؛ مسدود شوند. علت مسدود شدن این سرخرگها را میتوان تشکیل پلاک در اثر تجمع رسوبات کلسیم و چربی دانست. زمانی که این پلاکها بزرگ شوند و دچار پارگی شوند، میتوانند لختههای خونی را وارد جریان خون کنند. لخته خون میتواند وارد شریانهای اصلی و منتهی به قلب شود و عروق قلبی را مسدود کند و در نتیجه، سبب بروز حمله یا سکته قلبی شوند. اصلی ترین عامل حمله قلبی را میتوان
بیماری عروق کرونر دانست.
کمبود جریان خون و اکسیژن دو عامل مهم و تهدید کننده هستند که میتوانند باعث از بین رفتن بافت عضله شوند و در برخی موارد؛ ممکن است که مرگ ناگهانی را نیز به همراه داشته باشند.
علائم سکته قلبی چیست؟
اغلب افرادی که دچار سکته قلبی میشوند پیش از بروز این حادثه، علائم و نشانههایی را تجربه میکنند. اما جالب است که درصد کثیری از بیماران، اهمیتی به این علائم نداده و در نتیجه دچار سکته قلبی میشوند. شایعترین علائم و نشانههایی که ممکن است در طول سکته قلبی تجربه کنید، عبارتند از:
1. تنگی نفس: نفس تنگی و کوتاه شدن نفسها از دیگر علائم و نشانه های سکته قلبی هستند. با فشرده شدن قفسه سینه و همچنین مسدود شدن عروق قلبی، نفس کشیدن برای بیماران بسیار سخت خواهد شد.
2. درد قفسه سینه: دردی که در طول سکته یا حمله قلبی تجربه میکنید، دردی همراه با احساس سنگینی؛ همچنین احساس سفت شدن و فشرده شدن عضلات قفسه سینه میباشد. گاهی اوقات درد قفسه سینه در طول سکته قلبی با احساس سوزش در قلب و سمت چپ قفسه سینه همراه خواهد بود.
3. حالت تهوع و استفراغ: حالت تهوع و استفراغی که در طول حمله قلبی دارید، در اثر تحریک عصبی ایجاد میشود. اغلب افرادی که در معرض حمله قلبی قرار میگیرند، حالت تهوع و استفراغ را نیز تجربه میکنند. این علامت در زنان شایعتر از مردان میباشد.
4. تپش قلب نامنظم یا آریتمی قلبی: یکی از علائم که زمینه ساز سکته قلبی است، تپش قلب نامنظم یا همان آریتمی قلب میباشد. آریتمی به ریتم نامنظم و سریع قلب اتلاق میشود، که باعث ایجاد احساس ترس و ناراحتی در بیماران میگردد.
5. احساس درد در بازو، دستها، شانه و گردن: مسدود شدن رگ قلب باعث میشود تا سایر عروق قلبی برای خونرسانی به قلب بیشتر تلاش کنند. به همین علت فشار در ناحیه قفسه سینه بالا رفته و موجب بروز احساس درد و ناراحتی در بازو، شانه، گردن و دستها شود. این درد گاهی به سمت پشت گردن و فک نیز حرکت کرده و فشار میآورد.
از دیگر علائم سکته قلبی که بایستی به آنها دقت داشته باشید، عبارتند از:
- عرق سرد
- سبکی سر و سرگیجه
- احساس خستگی بی دلیل
- سوزش سر دل یا سوء هاضمه
6. تعریق زیاد بدن: تعریق زیاد بدن یکی از علائم سکته قلبی است. هنگامی که شریانهای قلبی مسدود میشوند، قلب برای حفظ جریان خون مجبور میشود تا بیشتر فعالیت کند. در پاسخ به این عملکرد، بدن شما برای پایین نگه داشتن افزایش دمای ناشی از فعالیت بیش از حد قلب، عرق میکند. عرق کردن زیاد معمولاً بدون علت و ناگهانی است و معمولاً با علائم دیگری مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، حالت تهوع و استفراغ همراه است. اگر دچار تعریق زیاد بدن به همراه سایر علائم سکته قلبی شدید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
7. دل درد: دل درد معمولاً در قسمت زیرین قفسه سینه احساس میشود و ممکن است به پشت یا شانهها نیز انتشار یابد. این درد معمولاً مبهم و مداوم است و ممکن است با علائم دیگری مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، حالت تهوع و استفراغ همراه باشد. دل درد در سکته قلبی معمولاً به علت اختلال در جریان خون به قلب است. هنگامی که شریانهای قلبی مسدود میشوند، قلب برای حفظ جریان خون مجبور میشود تا بیشتر فعالیت کند. این فعالیت بیش از حد قلب میتواند باعث تحریک عصبهای داخل قلب و ایجاد درد شود.
8. اضطراب: اضطراب معمولاً به صورت احساس ترس، نگرانی یا اضطراب شدید است. اضطراب در سکته قلبی معمولاً به علت اختلال در جریان خون به مغز است. هنگامی که شریانهای قلبی مسدود میشوند، قلب برای حفظ جریان خون مجبور میشود تا بیشتر فعالیت کند. این فعالیت بیش از حد قلب میتواند باعث تحریک عصبهای داخل مغز و ایجاد اضطراب شود. اضطراب میتواند بسیار شدید باشد و باعث شود که فرد احساس کند در حال مرگ است.
علائم سکته قلبی در زنان
به طور کلی تفاوت چندانی بین علائم و نشانههای رایج سکته قلبی در زنان و مردان وجود نداشته و نیازی نیست تا به دنبال علائمی متفاوت و عجیب غریب در زنان باشید. با این حال طبق گزارشاتی که منتشر شده، حملات قلبی در زنان خاموش بوده و ممکن است به طور ناگهانی موجب ایست قلبی و مرگ آنها شود. برخی از علائم سکته قلبی در زنان که بهتر است بشناسید عبارتند از:
- احساس خستگی
- تپش قلب نامنظم
- احساس سرگیجه و سبکی در سر
- احساس درد در گردن، شانهها، دست و بازو
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر بیش از چند دقیقه ادامه یافت، باید بلافاصله با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفته شود:
- درد مداوم قفسه سینه بیش از ۵ دقیقه
- تنگی نفس ناگهانی
- تعریق سرد همراه با تهوع
- ضعف شدید یا احساس غش
تفاوت درد معده با درد قلبی
- درد قلبی: معمولاً فشارنده، در مرکز سینه، با انتشار به دست یا فک.
- درد معده: اغلب سوزشی یا همراه با ترشکردن.
اگر شک وجود دارد، همیشه باید حالت را بهعنوان وضعیت قلبی فرض کرد تا خلافش ثابت شود.
انواع سکته قلبی
حملات قلبی نوعی از سندروم حاد کرونری یا ACS هستند. در این سندروم شریانهایی که جریان خون را به سمت قلب میبرند، مسدود میشوند و منجر به حمله قلبی میشوند. انواع حمله قلبی میتوانند بر اساس شدت و علائمی که تجربه میکنید، در 5 دسته بندی گوناگون قرار بگیرند که هر یک به شرح زیر هستند:
۱. حمله قلبی STEMI:
آنفارکتوس میوکارد که با افزایش قطعه ST در نوار قلب همراه است، شدیدترین نوع حمله قلبی هستند که در آن یکی از اصلی ترین شریانهای کرونری کاملاً مسدود میشود. این شریان اصلی عاملی برای انتقال اکسیژن و مواد مغذی برای عضلات قلبی میباشد. سکته قلبی STEMI میتواند به صورت حاد ایجاد بشود و ریسک ایست ناگهانی قلب را به همراه داشته باشد.
این نوع از حمله قلبی علائم و نشانههایی دارد که عبارتند از:
- تنگی نفس
- احساس سبکی سر
- احساس حالت تهوع
- درد فک، گردن و بازوها
- استرس و اضطراب بی دلیل
- درد شدید در مرکز قفسه سینه
سکته قلبی از نوع STEMI شرایطی حاد و بحرانی است که نیاز به درمان فوری و رفع گرفتگی شدید عروق قلبی دارد. معمولاً فرآیند باز کردن عروق قلبی گرفته شما به کمک عمل آنژیوپلاستی انجام میشود. این روش درمانی کم تهاجمی بوده و معمولاً سرپایی بوده و در کمتر از 1 ساعت انجام میشود.
۲. سکته قلبی نوع NSTEMI:
آنفارکتوس میوکارد NSTEMI یا غیر قطعه ST نوعی حمله قلبی است که هیچ تغییری در ارتفاع قطعه ST در نوار قلبی ایجاد نمیکند. در این نوع از سکته قلبی، شریانهای کرونری کامل مسدود نمیشوند و تنها؛ مقدار کمی از این عروق دچار گرفتگی خواهد شد. با اینکه آسیبی که سکته قلبی از نوع NSTEMI به قلب میزند کمتر از نوع STEMI آن است، اما با این حال احتمال آسیب دیدن دائمی عروق قلبی وجود خواهد داشت. همچنین علائم و نشانههای آنفارکتوس میوکارد NSTEMI مشابه با نوع STEMI است.
۳. اسپاسم عروق کرونر:
سکته قلبی خاموش یا همان اسپاسم عروق کرونر (Coronary Artery Spasm) زمانی اتفاق میافتند که دیواره سرخرگ اصلی قلب به طور ناگهانی دچار اسپاسم و یا سفتی شود. به همین علت میتواند جریان خون را به صورت لحظهای مختل و حتی متوقف کند. اسپاسم عروق کرونر آسیب جدی و دائمی به قلب نمیزند مگر در شرایطی که به طور مداوم و مکرر اتفاق بیفتد. از آنجایی که پارگی پلاک و تشکیل لخته خون باعث به وجود آمدن سکته قلبی از نوع اسپاسم عروق کرونر نمیشود، راهی هم برای تشخیص آن وجود نخواهد داشت. همچنین برای درمان آن، تنها متد درمان دارویی در پیش گرفته خواهد شد.
۴. آنژین صدری پایدار:
آنژین صدری پایدار نوعی درد در قفسه سینه بیماران قلبی است که با کاهش جریان خون به وجود میآید. هنگامی که جریان خون در عضلات قلبی کاهش پیدا کند، قلب اکسیژن کافی را دریافت نکرده و میتواند در معرض خطر حمله قلبی قرار بگیرد. آنژین پایدار به مرور زمان و در اثر فعالیت شدید یا استرسهای عاطفی که تجربه میکنید به وجود میآید.
۵. آنژین صدری ناپایدار:
شکلی دیگری از آنژین، آنژین صدری ناپایدار است که به طور ناگهانی رخ داده و به مرور زمان وضعیت آن بدتر میشود. آنژین صدری ناپایدار زمینه سازی بسیار خطرناک برای حمله قلبی میباشد. این عارضه در اثر بیماریهای عروق کرونری و گرفتگی عروق توسط پلاکها ایجاد میشود.
علت سکته قلبی چیست؟
سکته قلبی وضعیتی پزشکی و بسیار جدی است که میتواند عوارض جبران ناپذیر و ناگواری همچون مرگ ناگهانی را به همراه داشته باشد. هرچه سن شما بیشتر شود و در شرایط سخت و پر فشار زندگی قرار بگیرید، احتمال بروز سکته قلبی در شما بالاتر میرود. از جمله دلایل و عللی که سبب بروز سکته قلبی میشوند، عبارتند از:
- فشار خون بالا: با گذشت زمان، فشار خون بالا در رگهای منتهی به قلب میتواند ریسک بروز سکته قلبی را افزایش دهد. فشار خون بالا در کنار چاقی، سطح بالای کلسترول در خون و همچنین دیابت؛ عوامل زمینه ساز برای بروز سکته قلبی خواهند بود.
- سن و جنسیت: مردان بالای 45 سال و زنان بالای 55 سال بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به سکته قلبی قرار دارند. با افزایش سن و ایجاد گرفتگی در عروق، ریسک بروز این عارضه بسیار بالا خواهد رفت.
- سابقه خانوادگی: اگر در خانواده نزدیک و درجه یک خود سابقه سکته قلبی دارید، شما هم در معرض ابتلا به این عارضه خواهید بود.
- چاقی و اضافه وزن: چاقی و اضافه وزن با افزایش فشار خون ارتباط مستقیم دارند. فشار خون بالا هم عاملی زمینه ساز برای بروز سکته قلبی میباشد.
- سندروم متابولیک: سندروم متابولیک یک بیماری قلبی است که با بزرگ شدن ناحیه میانی یا چاقی مرکزی، فشار خون بالا، سطح پایین کلسترول خوب، تری گلیسیرید بالا و همچنین قند خون بالا همراه است. ابتلا به سندروم متابولیک میتواند تا دو برابر بیشتر، شما را در معرض ابتلا به بیماریهای قلبی قرار بدهد.
- دیابت و بیماری قند خون: افرادی که دیابت یا بیماری قند خون دارند، به دلیل بالا رفتن سطح چربی خون در عروق قلبشان؛ بیشتر از سایر افرادی که دیابت ندارند در معرض حمله قلبی هستند.
- تجمع چربی و رسوبات کلسیم در عروق قلبی: یکی از علل رایج ایجاد سکته قلبی در زنان و مردان، جمع شدن رسوبات کلسیم و چربی در عروق کرونری قلب میباشد. تجمع چربی و کلسیم در عروق قلبی دلیلی برای مسدود شدن رگهای قلب بوده و موجب بروز اختلال در روند خونرسانی قلب میشود.
علتهای دیگری که شانس بروز سکته قلبی را بالا میبرند، عبارتند از:
- ایجاد پلاک در اثر افزایش سطح کلسترول و بیماری آترواسکلروز
- مصرف مواد مخدر و سیگار کشیدن
- رژیم غذایی ناسالم و پر از چربی
- نداشتن فعالیت فیزیکی
چه کسانی بیشتر در معرض خطر سکته قلبی هستند؟
اگر در هر یک از گروههای زیر قرار دارید و همچنین علل بروز سکته قلبی در شما پر رنگ است، شما در معرض سکته قلبی خواهید بود:
- افراد استرسی و مضطرب
- افرادی با سابقه فشار خون بالا
- افرادی با سابقه خانوادگی سکته قلبی
- زنان بالای 55 سال و مردان بالای 45 سال
- مصرف کنندگان سیگار، قلیان و مواد مخدر
پیشگیری از سکته قلبی
پیشگیری از بروز سکته قلبی بهتر از درمان آن است! شما میتوانید با رعایت نکاتی بسیار ساده و کاربردی، شانس بروز حملات قلبی را در خودتان کاهش دهید و سلامتی خودتان را حفظ کنید. از جمله راهکارهای مناسب برای پیشگیری از سکته قلبی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سبک زندگی سالمی داشته باشید: سیگار نکشید، بیشتر ورزش کنید و از مصرف غذاهای چرب، شور و فرآوری شده همچون فست فود و غذاهای سرخ کرده پرهیز کنید. در اینصورت احتمال تجمع چربی در عروق قلبی شما کم شده، و شانس ابتلا به سکته قلبی هم کاهش پیدا خواهد کرد.
- وضعیت سلامتی خود را مدیریت کنید: برخی از بیماریها مانند فشار خون بالا و یا دیابت زمینه ساز سکته قلبی هستند. بنابراین توصیه میشود تا برای پیشگیری از سکته قلبی، ابتدا این بیماریها را درمان کنید.
- داروهای خود را به موقع مصرف کنید: اگر پزشک متخصص قلب و عروق شما داروی قلب برایتان تجویز کرده است، آن را به موقع و با توجه به دستور پزشک مصرف کنید. در اینصورت است که سلامت قلب شما تضمین شده و احتمال آنکه سکته کنید کاهش پیدا میکند.
پیشگیری از سکته یا حمله قلبی در خواب
شما میتوانید با رعایت نکات مراقبتی دیگری که برای سلامت قلب شما مفید هستند، از بروز سکته قلبی در خواب هم پیشگیری کنید. راهکارهای پیشگیرانه از سکته قلبی در خواب عبارتند از:
- پیش از خوابیدن آب بنوشید.
- برنامه خواب منظم و مرتبی داشته باشید.
- یک برنامه ورزشی منظم و روزانه داشته باشید.
- داروهای قلبی که پزشک تجویز کرده مانند داروی رقیق کننده خون را به موقع مصرف کنید.
کمک های اولیه به فرد سکته قلبی
- از دادن هرگونه خوراکی اعم از نوشیدنی و… به بیمار خودداری کنید.
- سعی کنید در کوتاه ترین زمان و بدون تکان دادن یا جا به جایی او را به بیمارستان برسانید.
- اگر بیمار بیهوش است و شما اطلاعات کافی در این باره دارید می توانید تا قبل از رسیدن اورژانس عمل احیاء قلبی عروقی را انجام دهید.
- آرامش خود و اطرافیان را حفظ کنید چرا که سرو صدا کردن، بیمار را دوره کرده و گریه کردن باعث می شود تا اضطراب بیمار بیشتر شود.
- اگر فردی که دچار حمله قلبی شده افت فشارخون دارد او را در حالت دراز کش طوری نگه دارید که پاها بالاتر از بدن باشد و لباس های او را شل کنید تا بتواند به حالت اولیه بازگردد.
- اگر فرد دارای تنگی تفس و مشکل در تنفس است او را در حالت نشسته قرار داده و پاهایش را از تخت آویزان کنید.ممکن است اکسیژن بدن بیمار در زمان حمله قلبی کم شود این کار به بازگشت اکسیژن به قلب و مغز بیمار کمک می کند.
- کمک های اولیه به نوعی سواد تبدیل شده تا حدی که امروزه بیشتر افراد دوره های کمک های اولیه را پشت سر می گذارند.دانستن کمک های اولیه به شما بسیار کمک خواهد کرد. اگر با یک بیمار سکته قلبی مواجه شدید سعی کنید او را از هرگونه فعالیت و حرکت مانند دویدن و… بازدارید.
