زایمان طبیعی چیست – مراحل، مزایا و معایب زایمان
زایمان طبیعی یکی از قدیمی ترین و در عین حال رایج ترین روشهای تولد نوزاد بوده که بدون انجام جراحی و با استفاده از توانایی های طبیعی بدن مادر انجام می شود. بسیاری از مادران، این روش را به دلیل روند طبیعی تر، بهبودی سریع تر و کاهش عوارض جانبی نسبت به سزارین ترجیح می دهند. اما سوال مهمی که برای بسیاری از زنان باردار مطرح می شود این است که آیا زایمان طبیعی همیشه بهترین انتخاب است؟ در این مقاله قصد داریم به موضوعات مهمی مانند مراحل زایمان طبیعی، مزایا و معایب آن، مراقبت های قبل و بعد از زایمان، روش های کاهش درد و نکات کاربردی بپردازیم پس با ما همراه باشید.
زایمان طبیعی چیست؟
زایمان طبیعی فرایندی بوده که در آن نوزاد بعد از تکمیل دوران بارداری، بدون نیاز به جراحی و از طریق کانال زایمانی (واژن) به دنیا می آید. این روند به طور معمول با انقباضات منظم و فزاینده رحم آغاز می شود و باعث نازک و باز شدن دهانه رحم می گردد تا نوزاد بتواند از رحم خارج شود.
بیشتر زایمان ها در فاصله هفته های 37 تا 42 بارداری رخ می دهند و در این مدت، مادر ممکن است علائمی مانند انقباضات لگنی و رحمی، کمر درد مبهم، گرفتگی شکم یا پاره شدن کیسه آب را تجربه کند. بهتر است بدانید زایمان طبیعی به دلیل مزایای فراوانش برای مادر و نوزاد، یکی از رایج ترین روش های تولد بوده است. این نوع زایمان ایمن تر از سزارین در نظر گرفته می شود و به مادر کمک می کند تا بهبود سریع تری داشته باشد، خطر عفونت کاهش یابد، شیردهی زودتر آغاز شود و پیوند عاطفی با نوزاد سریع تر شکل بگیرد.
مراحل زایمان طبیعی
بهتر است بدانید زایمان طبیعی یک فرآیند چند مرحله ای بوده که معمولا در سه بخش اصلی انجام می شود. آگاهی از این مراحل به مادر کمک می کند تا درک بهتری از روند زایمان داشته باشد و با آمادگی بیشتری وارد این تجربه مهم شود. به طور کلی مراحل زایمان طبیعی به شرح زیر است:
باز شدن دهانه رحم
اولین مرحله زایمان با شروع انقباضات منظم رحمی آغاز می شود. این انقباضات باعث می شوند دهانه رحم به تدریج نازک تر و بازتر شود تا در نهایت به حدود 10 سانتی متر برسد. این مرحله طولانی ترین بخش زایمان بوده و شامل سه فاز می شود: فاز نهفته (انقباضات خفیف تر و تدریجی)، فاز فعال (باز شدن سریع تر و درد شدیدتر) و فاز انتقال (باز شدن کامل دهانه رحم). در این زمان علائمی مانند کمردرد، تعریق، حالت تهوع و گاهی لرزش طبیعی است.
تولد نوزاد
با باز شدن کامل دهانه رحم، مرحله دوم آغاز می شود. در این مرحله مادر باید با انقباضات همراهی کرده و با زور زدن های هماهنگ، نوزاد را از کانال زایمان عبور دهد. این روند از نیم ساعت تا چند ساعت طول می کشد و معمولا در زایمان اول کمی زمان برتر است. احساس فشار شدید در ناحیه لگن و مقعد طبیعی است. پس از خروج سر نوزاد، باقی بدن معمولا به راحتی خارج می شود. لازم به ذکر است در برخی شرایط، پزشک برای جلوگیری از پارگی شدید پرینه، برش کوچکی (اپی زیوتومی) ایجاد می کند.
خروج جفت
آخرین مرحله زایمان مربوط به خروج جفت است که وظیفه تغذیه و اکسیژن رسانی به جنین را در دوران بارداری داشته است. پس از تولد نوزاد، انقباضات رحمی ادامه پیدا می کند تا جفت از دیواره رحم جدا شده و از طریق واژن خارج شود. این بخش معمولا 5 تا 30 دقیقه طول می کشد. بعد از خروج جفت، رحم جمع می شود
علائم شروع زایمان طبیعی
همانطور که در بالا ذکر کردیم، زایمان طبیعی فرایندی بوده که بدن مادر و نوزاد به طور طبیعی آن را هدایت می کنند و بدون مداخلات جراحی انجام می شود. شروع این نوع زایمان ممکن است چند ساعت یا حتی چند روز قبل از تولد نوزاد اتفاق بیفتد و علائم آن به مادر هشدار می دهد که زمان زایمان نزدیک است. علائم زایمان طبیعی به شرح زیر است:
- اسهال
- احساس فشار در لگن
- افزایش ترشحات واژن
- درد در ناحیه کمر و شکم
- پاره شدن کیسه آب (کیسه آمنیوتیک)
- شروع انقباضات منظم و دردناک رحمی
- پایین آمدن جنین و کاهش برآمدگی شکم
- خروج ترشحات صورتی رنگ یا رگه های خون
چه کسانی نباید زایمان طبیعی داشته باشند؟
زایمان طبیعی روشی سالم و ایمن برای اکثر مادران باردار بوده و با پیشرفت های پزشکی مدرن، درد و سختی آن قابل کنترل شده است. با این حال، برخی شرایط خاص سلامت مادر یا نوزاد را در معرض خطر قرار می دهد و در این موارد پزشک انجام زایمان سزارین را توصیه می کند. به طور کلی افرادی که بهتر است زایمان طبیعی نداشته باشند، عبارتند از:
- سابقه جراحی رحم یا سرکلاژ
- بارداری پس از سن 35 سالگی
- موقعیت غیر طبیعی جنین در رحم
- مادرانی با سابقه دو یا چند سزارین قبلی
- عوارض دوران بارداری از جمله مشکلات جفت
- مشکلات اکسیژن رسانی به جنین یا خطر خفگی نوزاد
- حاملگی چندقلویی یا وجود یکی از جنین ها در وضعیت غیرطبیعی
- وزن بالای جنین یا مادر که خطر زایمان طبیعی را افزایش می دهد
- بیماری های مادر مانند دیابت، مشکلات انعقاد خون یا پره اکلامپسی
- پایین نیامدن سر نوزاد یا عدم پیشرفت زایمان با وجود انقباضات موثر
- عفونت درمان نشده یا ضایعات تناسلی ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس
- داشتن بیماری های شدید مادر مانند مشکلات قلبی یا عفونت های قابل انتقال به جنین (مثل ایدز)
مزایای زایمان طبیعی
بهتر است بدانید این نوع زایمان علاوه بر تجربه تولدی طبیعی و سلامت، مزایای جسمی، روحی و اقتصادی زیادی برای مادر و کودک دارد. آگاهی از این مزایا مادران باردار را در انتخاب این روش مطمئن تر می کند. مزایای این نوع زایمان به شرح زیر است:
- کاهش خطر چاقی و آسم در کودک
- هزینه کمتر زایمان نسبت به سزارین
- کاهش خطر عفونت و عوارض جراحی
- کاهش خونریزی نسبت به زایمان سزارین
- بازگشت سریع تر به فعالیت های روزمره
- رشد بهتر سیستم مغزی، کبد و تنفسی نوزاد
- شروع سریع تر شیردهی و تغذیه با شیر مادر
- کاهش درد و مشکلات ناشی از بخیه های سزارین
- بهبودی سریع تر مادر و کوتاه تر بودن دوره نقاهت
- امکان همراهی همسر در طول زایمان و تقویت پیوند عاطفی
- تقویت سیستم ایمنی نوزاد به دلیل عبور طبیعی از کانال زایمان
- افزایش اعتماد به نفس و کاهش احتمال افسردگی بعد از زایمان
- کمک به خروج مایعات از ریه های نوزاد و کاهش مشکلات تنفسی
- هوشیاری مادر در زمان تولد و امکان تماس پوست به پوست با نوزاد
عوارض زایمان طبیعی
لازم به ذکر است زایمان طبیعی به طور کلی کم خطرترین روش تولد نوزاد بوده و اگر تحت نظر پزشک انجام شود، ایمن ترین گزینه برای مادر و کودک محسوب می شود. با این حال، در برخی شرایط یا در صورت عدم رعایت نکات پزشکی، این روش با عوارض کوتاه مدت یا بلندمدت همراه می باشد. عوارض زایمان طبیعی به شرح زیر است:
- بواسیر
- یبوست
- خونریزی شدید
- ورم و درد سینه ها
- عدم پیشرفت زایمان
- گرگرفتگی و تعریق
- پارگی واژن و پرینه
- ترومبوز ورید عمقی
- ضربان قلب نامنظم جنین
- درد ناگهانی در ناحیه واژن
- فشار خون بالا پس از زایمان
- ترشحات زیاد واژینال (لوچیا)
- بی اختیاری در ادرار یا مدفوع
- گرفتگی عضلات و دردهای رحمی
- افسردگی یا اضطراب پس از زایمان
- نوسانات خلقی و عدم تعادل احساسی
- دشواری در نشستن و راه رفتن به دلیل بخیه ها
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زایمان طبیعی، تجربه ای منحصر به فرد و ارزشمند برای مادر و نوزاد بوده که با رعایت نکات پزشکی و آمادگی جسمی و روانی، ایمن و موفقیت آمیز می باشد. این روش نه تنها روند تولد نوزاد را به شکل طبیعی و سالم هدایت می کند بلکه مزایای فراوانی برای مادر و کودک اعم از بهبودی سریع تر مادر، کاهش عوارض و خونریزی، شروع سریع تر شیردهی و برقراری پیوند عاطفی با نوزاد، تقویت سیستم ایمنی و رشد بهتر نوزاد به همراه دارد. با شناخت علائم شروع زایمان، مراحل آن و مزایا و عوارض احتمالی، مادران با اطمینان و آمادگی کامل وارد این تجربه می شوند.
گرداوری کننده : فرزانه پوررحیمی کارشناس مامایی
